Iran Thành Lập Hội Đồng Lâm Thời Sau Cái Chết Của Lãnh Tụ Tối Cao Khamenei
Ngày 1/3/2026, Iran đã chính thức thành lập một hội đồng lâm thời để điều hành đất nước, sau khi Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, 86 tuổi, thiệt mạng trong một đòn tập kích của Mỹ và Israel. Hội đồng này được thiết lập theo quy định tại điều 111 trong Hiến pháp Iran, nhằm duy trì sự ổn định trong thời gian chờ đợi việc bổ nhiệm tân Lãnh tụ Tối cao.
Thành Phần Và Vai Trò Của Hội Đồng Lâm Thời
Hội đồng lâm thời bao gồm ba thành viên chủ chốt: Tổng thống Masoud Pezeshkian, đại diện cho nhánh hành pháp; Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei, lãnh đạo nhánh tư pháp; và một đại diện từ Hội đồng Giám hộ, được Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia lựa chọn. Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia là cơ quan tư vấn quan trọng cho lãnh tụ tối cao và có nhiệm vụ giải quyết các bất đồng với Quốc hội.
Ali Larijani, lãnh đạo Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC), nhấn mạnh rằng việc bầu chọn Lãnh tụ Tối cao mới cần được tiến hành càng sớm càng tốt. Ông giải thích rằng vị trí này không chỉ mang ý nghĩa tinh thần mà còn nắm giữ quyền lực tối cao trong bộ máy chính trị và quân sự của Iran.
Quy Trình Bầu Chọn Lãnh Tụ Tối Cao
Theo luật pháp Iran, quá trình bầu chọn tân Lãnh tụ Tối cao phải được thực hiện "sớm nhất có thể" bởi Hội đồng Chuyên gia. Đây là một ủy ban gồm 88 thành viên, toàn bộ là các giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite. Các thành viên này được người dân Iran bầu chọn định kỳ 8 năm một lần và phải trải qua sự phê duyệt tư cách ứng cử từ Hội đồng Giám hộ.
Hội đồng Chuyên gia không chỉ có nhiệm vụ bầu chọn mà còn có quyền phế truất lãnh tụ tối cao, mặc dù điều này chưa từng xảy ra trong lịch sử. Lãnh tụ Tối cao giám sát Hội đồng Giám hộ, cơ quan có thẩm quyền thẩm định ứng viên trong các cuộc bầu cử và phủ quyết các đạo luật do Quốc hội thông qua. Với vai trò này, Lãnh tụ Tối cao có tiếng nói quyết định trong chính sách đối ngoại và nhiều lĩnh vực đối nội của Iran.
Ứng Viên Tiềm Năng Và Những Thách Thức
Các cuộc thảo luận về vấn đề kế nhiệm diễn ra kín đáo trong giới giáo sĩ, khiến công chúng khó có thể đánh giá ai là ứng viên hàng đầu. Tuy nhiên, giới chuyên gia đã đề cập đến một số cái tên nhiều triển vọng.
Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai thứ hai của cố Lãnh tụ Khamenei, được xem là ứng viên nổi bật nhất. Ông có ảnh hưởng sâu rộng và mối liên hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cùng lực lượng dân quân Basij. Tuy nhiên, việc chuyển giao quyền lực theo kiểu "cha truyền con nối" không được ủng hộ trong giới giáo sĩ Shiite ở Iran. Hơn nữa, Mojtaba không phải là giáo sĩ cấp cao và chưa từng đảm nhận vai trò nào trong chính quyền.
Những ứng viên khác bao gồm giáo sĩ Mohammad Mehdi Mirbagheri, thành viên Hội đồng Chuyên gia; Hassan Khomeini, cháu nội của đại giáo chủ Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran; và Hashem Hosseini Bushehri, một giáo sĩ cấp cao có liên hệ mật thiết với các cơ quan quản lý việc kế nhiệm.
Bối Cảnh Lịch Sử Và Sự Chuyển Giao Quyền Lực
Kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran mới chỉ thực hiện một lần chuyển giao quyền lực Lãnh tụ Tối cao, do đây là vị trí trọn đời. Năm 1989, đại giáo chủ Khomeini qua đời ở tuổi 86, sau khi dẫn dắt Iran vượt qua cuộc chiến tranh kéo dài 8 năm với Iraq.
Ban đầu, Hiến pháp Iran yêu cầu Lãnh tụ Tối cao phải là một đại giáo chủ và là "nguồn tham chiếu" về tôn giáo. Tuy nhiên, vào những năm cuối đời, Lãnh tụ Tối cao Khomeini đã sửa đổi hiến pháp để cho phép một giáo sĩ cấp thấp hơn có thể đảm nhiệm vị trí này. Ông Khamenei, khi đó là tổng thống với cấp bậc Hojjat al-Eslam, đã được chỉ định làm người kế nhiệm và cấp bậc của ông được nâng lên thành đại giáo chủ chỉ sau một đêm.
Trước khi thiệt mạng, Lãnh tụ Tối cao Khamenei chưa chỉ định người kế nhiệm, điều này khiến quá trình bầu chọn có thể kéo dài và đầy căng thẳng. Sự ganh đua quyết liệt giữa phe bảo thủ cứng rắn và phe ôn hòa ở Iran dự kiến sẽ làm phức tạp thêm quá trình chuyển giao quyền lực quan trọng này.
