Iran Đối Mặt Với Thách Thức Chuyển Giao Quyền Lực Sau Cái Chết Của Khamenei
Sự ra đi đột ngột của Đại giáo chủ Iran Khamenei đã gây ra làn sóng đau buồn trong nhiều người dân nước này, đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn về tương lai chính trị. Theo các nhà phân tích, những dấu hiệu ban đầu cho thấy khả năng Iran tiếp tục duy trì đường lối cứng rắn cao hơn nguy cơ sụp đổ, ít nhất là trong thời điểm hiện tại. Điều này được củng cố bởi việc các cơ quan an ninh siết chặt hàng ngũ, chiến trường mở rộng ra nhiều khu vực và chưa có dấu hiệu rạn nứt nội bộ rõ rệt.
Nguy Cơ Tiềm Ẩn Trong Giai Đoạn Chuyển Tiếp Nan Giải
Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo rằng mối nguy lớn hơn có thể nằm ở giai đoạn tiếp theo. Thay vì một quá trình chuyển giao trật tự, Iran có thể bước vào một thời kỳ chuyển tiếp đầy nan giải, trong đó quyền lực có thể nghiêng nhiều hơn về phía giới quân sự. Ali Alfoneh, nhà khoa học chính trị và tác giả cuốn Political Succession in the Islamic Republic of Iran, nhận định: "Họ có thể điều hành đất nước, nhưng sự sống còn của chế độ sẽ phụ thuộc vào khả năng đạt được thỏa thuận với Mỹ, nới lỏng trừng phạt và cải thiện nền kinh tế."
Ông Alfoneh cảnh báo thêm: "Nếu không, họ sẽ phải đối mặt với công chúng tức giận và nghèo đói quay trở lại, cuối cùng có thể khiến lực lượng an ninh kiệt sức và đối mặt với nguy cơ sụp đổ." Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh Iran đang phải đối mặt với áp lực kinh tế và chính trị từ cộng đồng quốc tế.
Phản Ứng Nhanh Chóng Của Bộ Máy An Ninh Và Mở Rộng Chiến Trường
Chỉ vài giờ sau khi ông Khamenei bị sát hại, bộ máy an ninh Iran đã phát tín hiệu rõ ràng rằng các hoạt động của họ sẽ tiếp tục không gián đoạn. Các đơn vị bán quân sự được triển khai trên toàn quốc nhằm ngăn chặn bất ổn tiềm tàng. Đồng thời, Iran đã đáp trả bằng nhiều cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Israel và các mục tiêu liên quan đến Mỹ trong khu vực.
Tuy nhiên, những nỗ lực này gặp khó khăn trong việc xuyên thủng hệ thống phòng không của Israel hoặc gây tổn thất đáng kể cho lực lượng Mỹ. Sau đó, Iran đã mở rộng chiến trường khi tấn công các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm Ả-rập Xê-út, UAE, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain. Các cuộc tấn công này đã gây ra thiệt hại cho sân bay, cảng biển, khách sạn và các tòa nhà chung cư.
Chiến Lược Gây Áp Lực Và Hệ Lụy Dài Hạn
Trong bối cảnh không có nhiều lựa chọn khi đối đầu trực tiếp với Israel và lực lượng Mỹ, việc Iran chuyển áp lực sang vùng Vịnh được coi là một chiến lược nhằm gây thêm tổn thất cho chiến dịch "Epic Fury" do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động. Tuy nhiên, cách tiếp cận này có thể dẫn đến những hệ lụy dài hạn đáng kể.
Ông Alfoneh, hiện là học giả thường trú cấp cao tại Viện các quốc gia Vùng Vịnh có trụ sở tại Washington, giải thích: "Người Ả-rập và người Iran nhớ rất lâu, và chế độ này hoặc bất kỳ chính quyền kế nhiệm nào sẽ cần hàn gắn quan hệ với các quốc gia láng giềng." Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng lại quan hệ ngoại giao trong tương lai.
Năng Lực Phục Hồi Của Thể Chế Và Tương Lai Không Chắc Chắn
Một số quan sát viên cho rằng tốc độ phản ứng nhanh chóng của Iran thể hiện năng lực phục hồi của thể chế chứ không phải sự hỗn loạn. Gregory Brew, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại Eurasia Group, nhận định: "Sự ra đi của ông Khamenei không đồng nghĩa với dấu chấm hết của Cộng hòa Hồi giáo."
Trên mạng xã hội, ông Brew cho rằng Tehran đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, việc kế nhiệm đã được quy định rõ ràng trong hiến pháp Iran, với quy trình minh bạch và "lãnh tụ tối cao mới sẽ được công bố rất sớm." Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận: "Tuy nhiên, đây là một cơn địa chấn. Tương lai là điều không chắc chắn."
Chuyên gia này tin rằng Iran có "động lực mạnh mẽ để tiếp nối và đoàn kết", đặc biệt trước các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel. Ông Brew cho rằng người trở thành lãnh tụ tối cao kế nhiệm sẽ "hé lộ một số manh mối" về những diễn biến tiếp theo. Nếu một giáo sĩ lớn tuổi, theo đường lối cứng rắn cùng thế hệ với ông Khamenei kế nhiệm, đó sẽ là "dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy chế độ Iran đang củng cố lực lượng ủng hộ."
Quan Điểm Của Các Chuyên Gia Về Sự Ổn Định Nội Bộ
Theo nhà phân tích kỳ cựu về Iran Barbara Slavin, vẫn còn "quá sớm để nói" liệu vụ ám sát ông Khamenei có "làm thay đổi bản chất của chế độ" hay không. Bà Slavin nhấn mạnh: "Đây là một hệ thống, không phải sự cai trị của một cá nhân."
Chuyên gia này cũng chỉ ra rằng "chưa có dấu hiệu chia rẽ trong nội bộ chế độ Iran, đặc biệt là trong quân đội." Sự thống nhất của chính quyền, đặc biệt trong lực lượng an ninh, làm giảm khả năng xảy ra một cuộc nổi dậy quần chúng ngay lập tức. Điều này diễn ra bất chấp việc cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi người Iran "giành lấy chính quyền… khi chúng tôi hoàn tất."
Tóm lại, tương lai của Iran sau cái chết của Khamenei vẫn còn nhiều ẩn số. Trong khi các dấu hiệu ban đầu cho thấy sự ổn định tương đối và tiếp tục đường lối cứng rắn, những thách thức trong giai đoạn chuyển tiếp và áp lực từ bên ngoài có thể định hình lại cục diện chính trị của quốc gia này trong thời gian tới.
