Iran Rải Thủy Lôi, Eo Biển Hormuz Đứng Trước Nguy Cơ Biến Thành Chiến Trường
Theo các quan chức Mỹ, Iran đã bắt đầu triển khai thủy lôi tại eo biển Hormuz - một tuyến hàng hải chiến lược được coi là "yết hầu" vận chuyển năng lượng của thế giới. Chỉ cần vài bãi mìn được đặt đúng vị trí, tuyến đường biển vận chuyển hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày có thể nhanh chóng biến thành vùng biển rủi ro cao, buộc các cường quốc hải quân phải bước vào một cuộc rà phá mìn kéo dài và nguy hiểm.
Mối Đe Dọa Từ Kho Vũ Khí Khổng Lồ
Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) ước tính Iran đang sở hữu hơn 5.000 quả thủy lôi trong kho vũ khí. Các quan chức Mỹ cho biết Tehran đã bắt đầu triển khai loại vũ khí này, với một số loại nổi trên mặt nước và số khác nằm yên dưới đáy biển. Dù ở dạng nào, chúng đều có thể khiến nỗ lực khôi phục hoạt động vận tải qua Vịnh Ba Tư trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Địa lý của eo biển Hormuz và vùng biển lân cận mang lại lợi thế đáng kể cho Iran. Đường bờ biển dài ở phía nam tạo điều kiện để các tàu thuyền cỡ nhỏ nhanh chóng cơ động ra khơi để thả thủy lôi. Trong khi đó, các tuyến hàng hải qua eo biển rất hẹp, khiến tàu thuyền có rất ít không gian để né tránh. Độ sâu tại điểm hẹp nhất của eo biển chỉ khoảng 60 mét – đủ nông để dễ dàng thiết lập các bãi thủy lôi.
Chiến Thuật "Con Dao Hai Lưỡi"
Tuy nhiên, chiến thuật rải thủy lôi cũng là "con dao hai lưỡi". Nếu phong tỏa eo biển bằng thủy lôi, Iran cũng có nguy cơ khiến chính dầu mỏ của mình, cùng nguồn thu sống còn từ xuất khẩu năng lượng, không thể rời khỏi Vịnh Ba Tư. Theo các quan chức quân sự, việc buộc phải tiến hành một chiến dịch rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz - có thể kéo dài nhiều tuần - sẽ vừa tốn kém chi phí khổng lồ, vừa tiềm ẩn rủi ro lớn đối với Hải quân Mỹ.
Các Loại Thủy Lôi Và Cách Hoạt Động
Kể từ Thế chiến thứ nhất, các lực lượng quân sự đã phát triển nhiều loại thủy lôi nhằm quấy rối hoặc đánh chìm tàu chiến và tàu vận tải của đối phương. Phổ biến nhất là thủy lôi neo - đầu nổ được giữ lơ lửng dưới mặt nước bằng một sợi xích nối với mỏ neo nặng dưới đáy biển. Đến thời kỳ Chiến tranh Lạnh, thủy lôi đáy bắt đầu được sử dụng rộng rãi hơn, chứa lượng thuốc nổ lớn hơn nhiều và nằm trực tiếp trên đáy biển.
Ngoài ra, Iran còn sở hữu thủy lôi áp thân (limpet mine) - các khối thuốc nổ nhỏ được thợ lặn hoặc đặc công bơi tiếp cận và gắn trực tiếp vào thân tàu, thường nhắm vào hệ thống chân vịt hoặc bánh lái dưới nước. Phần lớn các loại thủy lôi được thiết kế nhằm gây ra cái gọi là "mission kill" - tức là làm hư hại tàu đến mức không thể tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, chứ không nhất thiết phải đánh chìm.
Nhiệm Vụ Rà Phá Nguy Hiểm Và Tốn Thời Gian
Nếu việc rải thủy lôi có thể thực hiện nhanh chóng, thì quá trình dọn sạch chúng lại vô cùng chậm chạp - và gần như bất khả thi nếu phải thực hiện trong lúc đang bị đối phương tấn công. Để phát hiện thủy lôi, các đội rà phá có thể triển khai phương tiện điều khiển từ xa trang bị sonar, di chuyển theo mô hình quét qua lại nhằm khảo sát đáy biển.
Một phương pháp khác là quét mìn (minesweeping) – mô phỏng tín hiệu từ trường, âm thanh hoặc áp lực của tàu thật nhằm kích nổ thủy lôi từ xa. Cách này có thể nhanh hơn việc tìm từng quả mìn, nhưng không phải lúc nào cũng hiệu quả, khiến nguy cơ còn sót lại mìn chưa nổ dưới nước vẫn khá cao.
Cuộc Chạy Đua Giữa Rải Mìn Và Rà Phá
Theo các quan chức Mỹ, chiến dịch rải thủy lôi mới của Iran tại eo biển Hormuz không đặc biệt nhanh hay hiệu quả. Tuy nhiên, Tehran dường như đang đặt cược vào việc có thể rải mìn nhanh hơn tốc độ Mỹ rà phá, qua đó tạo thêm rào cản tâm lý khiến tàu thuyền ngần ngại đi qua khu vực.
Tiền lệ lịch sử cho thấy đây là nhiệm vụ vô cùng tốn thời gian. Năm 1991, sau khi Iraq rải hơn 1.000 quả thủy lôi ở Vịnh Ba Tư, hơn một chục tàu chiến của liên quân đã mất gần hai tháng để làm sạch vùng biển ngoài khơi Kuwait – trung bình chỉ xử lý được hơn một quả mìn mỗi ngày.
Phản Ứng Của Mỹ Và Kịch Bản Tiếp Theo
Trước đó, nhằm vào năng lực rải thủy lôi của Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã tấn công 16 tàu chuyên rải mìn của Iran. Video do CENTCOM công bố cho thấy vũ khí Mỹ đánh trúng 9 tàu thuộc nhiều loại khác nhau, phần lớn đang neo đậu tại cầu cảng. Quân đội Mỹ cho biết họ đã phá hủy một số tàu hải quân cỡ lớn của Iran có khả năng nhanh chóng rải thủy lôi ở eo biển.
Tuy nhiên, theo một quan chức Mỹ nắm thông tin tình báo, Iran đã bắt đầu sử dụng tàu nhỏ cho hoạt động rải mìn từ ngày 12/3. Việc phá hủy toàn bộ kho thủy lôi và mọi phương tiện có khả năng rải mìn có thể buộc Mỹ phải tấn công gần như toàn bộ hạ tầng hàng hải dân sự của Iran - một kịch bản rất khó thực hiện.
Thay vào đó, quân đội Mỹ có thể lựa chọn duy trì các máy bay không người lái vũ trang giám sát liên tục trên không, sẵn sàng phóng tên lửa hoặc thả bom ngay lập tức vào bất kỳ tàu thuyền nào bị phát hiện đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Cuộc chạy đua căng thẳng này đang đặt eo biển Hormuz vào tình thế bấp bênh, với nguy cơ biến thành chiến trường thực sự.
