Iran Phong Tỏa Eo Biển Hormuz, Đe Dọa Khủng Hoảng Dầu Mỏ Toàn Cầu
Những diễn biến mới trong căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc về hoạt động tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới. Việc Tehran phong tỏa eo biển này có nguy cơ gây ra một cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế thế giới.
Bối Cảnh Căng Thẳng Leo Thang
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện lời đe dọa về hoạt động quân sự nhằm vào Iran sau khi các cuộc đàm phán kiềm chế chương trình hạt nhân của nước này thất bại. Để đáp trả, Iran đã phóng nhiều đợt tên lửa đạn đạo vào Israel và các căn cứ quân sự Mỹ tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Qatar, Bahrain, Kuwait và Jordan.
Giao tranh khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, gần như tê liệt. Theo các công ty vận tải biển và hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran, tuyến đường biển huyết mạch này đang đối mặt với nguy cơ bị đình trệ hoàn toàn.
Vị Trí Chiến Lược Của Eo Biển Hormuz
Theo báo cáo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu thô đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày, tương đương với gần 20% tổng lượng tiêu thụ dầu lỏng toàn cầu. Eo biển này đủ sâu và đủ rộng để chứa những tàu chở dầu thô lớn nhất thế giới, và nó là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất.
Eo biển Hormuz dài gần 161 km và rộng 33 km tại điểm hẹp nhất, với các luồng hàng hải theo mỗi hướng chỉ rộng 3 km. Độ sâu hạn chế và vị trí gần đất liền, đặc biệt là Iran, khiến tàu thuyền dễ bị tấn công bởi thủy lôi, tên lửa bờ biển, hoặc bị chặn bởi tàu tuần tra và trực thăng.
Iran Chính Thức Phong Tỏa Eo Biển
Ngày 28/2, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, đơn vị vừa hứng chịu các cuộc không kích của Mỹ và Israel, đã phong tỏa eo biển Hormuz, khiến hoạt động lưu thông tàu thuyền bị đình trệ. Chuẩn tướng Ebrahim Javadi thuộc lực lượng này cho biết trong cuộc phỏng vấn với kênh Almayadeen TV rằng “kể từ khi Iran bị xâm lược, lực lượng này đã triển khai phong tỏa eo biển Hormuz”.
Ngoài ra, Iran đã cảnh báo nhiều tàu thuyền rằng “do tình hình bất ổn tại eo biển phát sinh từ hành động quân sự của Mỹ và Israel cũng như phản ứng của Iran, hiện không an toàn để đi qua khu vực này”. Phái bộ Hải quân của Liên minh châu Âu đã thu được tín hiệu vô tuyến từ Iran với nội dung “các bạn không thể đi qua eo biển Hormuz”.
Tổ chức Thương mại Hàng hải Anh cũng nhận được nhiều báo cáo từ các tàu hoạt động tại khu vực Vịnh về những thông điệp ngăn cản lưu thông. AFP đưa tin Mỹ đã khuyến cáo các tàu thương mại tránh khu vực Vịnh sau vụ tấn công của Iran.
Nguy Cơ Khủng Hoảng Dầu Mỏ Toàn Cầu
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu thô lớn nhất thế giới, đồng thời là hành lang xuất khẩu quan trọng của nhiều quốc gia sản xuất dầu chủ chốt như Iran, Saudi Arabia, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Khoảng 20 đến 30% lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua khu vực này.
Nếu eo biển thực sự bị phong tỏa bằng biện pháp quân sự, tác động sẽ không chỉ giáng đòn mạnh vào ngành vận tải biển toàn cầu mà còn gây cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng. Bloomberg cảnh báo Iran có thể gây gián đoạn nghiêm trọng mà không cần một tàu chiến nào rời cảng, thông qua các biện pháp như:
- Sử dụng tàu tuần tra nhỏ, tốc độ cao để quấy nhiễu tàu thuyền.
- Tấn công tàu chở dầu bằng tên lửa và máy bay không người lái.
- Rải thủy lôi hoặc gây nhiễu tín hiệu định vị toàn cầu (GPS).
Trong cuộc xung đột Iran - Israel hồi tháng 6/2025, hàng nghìn tàu đã bị ảnh hưởng trong và xung quanh eo biển Hormuz. Nếu việc đi qua eo biển trở nên nguy hiểm, tàu thuyền có thể chỉ di chuyển theo đoàn dưới sự hộ tống của hải quân phương Tây, làm chậm lưu lượng vận tải. Tuy nhiên, việc đóng cửa hoàn toàn tuyến đường thủy này trong hơn vài ngày sẽ là kịch bản tồi tệ đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Hệ Lụy Địa Chính Trị Và Kinh Tế
Theo Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc, các quốc gia phải cho phép tàu thuyền nước ngoài được “qua lại vô hại” trong vùng lãnh hải. Mặc dù Iran đã ký công ước này vào năm 1982, nhưng văn kiện chưa được quốc hội nước này phê chuẩn. Trong những giai đoạn căng thẳng trước đây, Tehran từng tuyên bố có khả năng áp đặt phong tỏa hải quân, nhưng chưa bao giờ thực hiện đến cùng.
Động thái phong tỏa eo biển Hormuz có thể vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các hải quân phương Tây tuần tra trong khu vực, đặc biệt là Mỹ. Trung Đông, đặc biệt là các quốc gia vùng Vịnh, là những trung tâm chính của hoạt động kinh tế, thị trường tài chính và đầu tư toàn cầu. Mọi biến động tại đây đều có nguy cơ gây ra những hệ lụy kinh tế và địa chính trị khổng lồ, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng của thế giới.
