Iran Kéo Dài Chiến Tranh, Thử Thách Sức Bền Chiến Lược Của Mỹ Và Israel
Những giờ đầu của Chiến dịch "Cơn thịnh nộ dữ dội" - cuộc tấn công quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cuối tháng 2 - đã phô diễn sức mạnh đáng kinh ngạc của chiến tranh chính xác hiện đại. Các đòn không kích nhắm vào những mục tiêu trọng yếu đã tiêu diệt lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, cùng nhiều chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các quan chức tình báo chủ chốt. Washington và Tel Aviv mô tả đây là cú đánh quyết định nhằm làm tê liệt bộ máy chỉ huy của Tehran và làm lung lay nền tảng quyền lực của chế độ.
Nhưng chỉ vài giờ sau, kỳ vọng rằng việc ám sát lãnh tụ tối cao có thể giúp nhanh chóng kết thúc xung đột đã tan biến. Các đòn tấn công của Iran không đơn thuần là những hành động trả đũa rời rạc hay phản ứng tuyệt vọng của một chính quyền đang suy yếu. Trái lại, chúng cho thấy Tehran đang theo đuổi chiến lược leo thang theo chiều ngang, một phương thức quen thuộc trong lịch sử chiến tranh nhằm thay đổi luật chơi.
Chiến Lược Leo Thang Theo Chiều Ngang Của Iran
Robert A. Pape, Giáo sư Khoa học Chính trị và Giám đốc Dự án Nghiên cứu An ninh và Các mối đe dọa tại Đại học Chicago, cho rằng Mỹ và Israel có thể đã cắn phải "miếng quá lớn" khi quá tin tưởng vào ưu thế không quân. Iran đáp trả bằng hàng trăm tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái, không chỉ nhắm vào Israel mà còn vươn ra khắp khu vực Vùng Vịnh. Còi báo động phòng không vang lên tại Tel Aviv và Haifa, trong khi tên lửa đánh chặn phát nổ trên bầu trời Doha và Abu Dhabi.
Hệ quả nhanh chóng lan rộng ra ngoài chiến trường. Các sân bay bị gián đoạn hoạt động, tàu chở dầu gần Eo biển Hormuz đối mặt nguy cơ tấn công, và phí bảo hiểm vận tải biển tăng vọt. Giá dầu thế giới lập tức phản ứng khi thị trường tính đến nguy cơ gián đoạn tại một trong những "yết hầu năng lượng" quan trọng nhất toàn cầu. Điều đang diễn ra không đơn thuần là trả đũa; đó là một chiến lược được tính toán kỹ lưỡng.
Iran không có khả năng đánh bại Mỹ hoặc Israel trong một cuộc chiến quy ước, nhưng họ cũng không cần phải làm vậy. Mục tiêu của Tehran là biến cuộc xung đột thành một vấn đề khu vực, và cuối cùng là một vấn đề chính trị đối với các đối thủ của mình. Phản ứng ban đầu của Iran cho thấy một mô hình khá rõ ràng:
- Chứng minh khả năng phục hồi: Việc phát động các cuộc tấn công quy mô lớn chỉ vài giờ sau khi mất lãnh đạo cao nhất gửi đi thông điệp rằng chuỗi chỉ huy và năng lực tác chiến vẫn tồn tại.
- Mở rộng chiến trường: Thay vì chỉ nhắm vào Israel, các đòn tấn công hoặc mối đe dọa của Tehran lan sang nhiều quốc gia trong khu vực, đặc biệt là những nơi có căn cứ quân sự Mỹ.
- Biến đổi thành khủng hoảng kinh tế và chính trị: Khi sân bay bị đóng cửa và thị trường bảo hiểm vận tải biển tăng vọt, chiến tranh không còn giới hạn trên chiến trường mà lan vào các phòng họp doanh nghiệp và nghị viện.
- Đặt cược vào yếu tố thời gian: Một cuộc chiến kéo dài sẽ buộc ngày càng nhiều quốc gia phải đối mặt với áp lực kinh tế, an ninh và chính trị.
Thử Thách Đối Với Uy Tín Và Kinh Tế Toàn Cầu
Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Iran là phá vỡ hình ảnh ổn định mà các quốc gia Vùng Vịnh đã xây dựng suốt nhiều thập kỷ. Những thành phố như Dubai hay Doha được quảng bá như những ốc đảo an toàn trong một khu vực đầy biến động. Chỉ cần vài giờ gián đoạn tại sân bay quốc tế Dubai - một trong những sân bay bận rộn nhất thế giới, cũng đủ để gây ra tổn thất về danh tiếng vượt xa thiệt hại vật chất.
Bằng cách đưa chiến tranh đến gần các trung tâm kinh tế này, Iran hy vọng khiến các quốc gia trong khu vực phải cân nhắc lại mức độ liên kết quân sự với Washington. Về bản chất, đây là một chiến lược chính trị, nhắm trực tiếp vào các cộng đồng Hồi giáo trong khu vực, vốn có thể không đồng điệu về ý thức hệ với Tehran nhưng nhìn chung đều có thái độ tiêu cực đối với Israel.
Một yếu tố khác trong chiến lược của Tehran là kinh tế toàn cầu. Khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua eo biển Hormuz. Chỉ cần lưu lượng tàu chở dầu giảm mạnh hoặc phí bảo hiểm vận tải tăng cao, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ ngay lập tức phản ứng. Tehran không cần phong tỏa hoàn toàn tuyến đường này; chỉ cần tạo ra sự bất ổn đủ lớn, họ cũng có thể gây ra áp lực kinh tế và chính trị đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn năng lượng Trung Đông.
Cuộc Thử Thách Của Sức Bền Chính Trị
Khi chiến tranh kéo dài, rủi ro không còn được đo bằng số lượng tên lửa hay máy bay, mà bằng sự bền bỉ của các hệ thống chính trị. Một cuộc xung đột khu vực kéo dài có thể gây ra những rạn nứt trong các liên minh quốc tế. Các quốc gia châu Âu đặc biệt nhạy cảm với biến động giá năng lượng và nguy cơ bất ổn khu vực. Nếu Washington quyết định leo thang quân sự trong khi các đồng minh muốn kiềm chế căng thẳng, quan hệ xuyên Đại Tây Dương có thể bị thử thách.
Ngay tại Mỹ, một đòn tấn công bất ngờ có thể tạo ra sự ủng hộ chính trị tạm thời đối với tổng thống. Nhưng một cuộc chiến kéo dài với giá dầu tăng, thương vong quân sự và mục tiêu chiến lược mơ hồ có thể nhanh chóng làm suy giảm sự ủng hộ đó. Biến động giá xăng dầu và giá năng lượng sẽ là một áp lực lớn đối với lựa chọn gia tăng của xung đột của ông Trump.
Trong bối cảnh đó, Washington đang đối mặt với một lựa chọn khó khăn. Một con đường là leo thang quân sự nhằm giành lại quyền kiểm soát tình hình, nhưng chiến lược này có thể kéo dài nhiều năm và đòi hỏi cam kết quân sự lớn. Con đường còn lại là tuyên bố các mục tiêu ban đầu đã đạt được và giảm mức độ can dự quân sự, nhưng lựa chọn này có thể khiến chính quyền Mỹ đối mặt với chỉ trích rằng họ đã dừng lại khi chưa hoàn thành nhiệm vụ.
Đòn tấn công ban đầu có thể đã giải quyết một bài toán chiến thuật - loại bỏ một phần lãnh đạo Iran và chứng minh ưu thế quân sự của Mỹ và Israel. Nhưng nó cũng tạo ra một thách thức chiến lược lớn hơn. Phản ứng của Iran, trải rộng về địa lý, gây xáo trộn kinh tế và được tính toán kỹ lưỡng về chính trị, nhằm thay đổi chính cấu trúc của cuộc xung đột.
Bằng cách mở rộng chiến trường và kéo dài chiến tranh, Tehran đang chuyển cuộc đối đầu từ một cuộc thi về sức mạnh quân sự sang một cuộc thử thách về sức bền chính trị. Câu hỏi quyết định của cuộc chiến này có thể không phải là bên nào sở hữu nhiều vũ khí hơn, mà là bên nào có thể chịu đựng lâu hơn trong một cuộc chiến ngày càng lan rộng và mang tính chính trị.
