Iran Sau Biến Cố: Cựu Tổng Thống Ôn Hòa Rouhani Có Cơ Hội Trở Lại?
Sự ra đi đột ngột của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei trong một đợt không kích chung của Mỹ và Israel đã đẩy nền Cộng hòa Hồi giáo vào một giai đoạn chuyển giao quyền lực cực kỳ nhạy cảm, được coi là thời điểm then chốt nhất kể từ cuộc cách mạng năm 1979. Trong bối cảnh hỗn loạn này, cái tên Hassan Rouhani – cựu Tổng thống theo đường lối ôn hòa từ năm 2013 đến 2021 – bất ngờ xuất hiện trở lại như một đồn đoán trong các cuộc thảo luận kín của giới tinh hoa Iran.
Chính Khách Của Sự Ôn Hòa Giữa Hệ Thống Cứng Rắn
Ông Hassan Rouhani không phải là một nhân vật xa lạ với bộ máy quyền lực Iran. Với nền tảng là một giáo sĩ được đào tạo bài bản tại các học viện tôn giáo và học vị tiến sĩ luật từ Anh, ông đã trải qua nhiều vị trí trọng yếu trong hệ thống, từ Quốc hội, bộ máy an ninh cho đến vai trò trưởng phái đoàn đàm phán hạt nhân. Năm nhiệm kỳ liên tiếp tại Majlis từ 1980 đến 2000 đã giúp ông xây dựng một mạng lưới quan hệ rộng khắp trong tầng lớp tinh hoa, tạo nên hình ảnh một chính khách ưu tiên thực dụng và tìm kiếm sự đồng thuận.
Thương hiệu chính trị của Rouhani gắn liền với khái niệm e‘tedal (ôn hòa), một nỗ lực tinh tế để cân bằng giữa tính thực dụng của nền Cộng hòa và lý tưởng Hồi giáo truyền thống. Tư duy này đã mang lại cho ông chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2013, với lời hứa phục hồi kinh tế và giảm bớt sự phân cực xã hội mà không làm lung lay cấu trúc quyền lực của giới giáo sĩ.
Di Sản Thỏa Thuận Hạt Nhân Và Những Thách Thức
Di sản lớn nhất của ông Rouhani chính là Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA). Dưới sự dẫn dắt của ông, Iran đã đồng ý hạn chế chương trình hạt nhân để đổi lấy việc Mỹ và các đồng minh dỡ bỏ phần lớn lệnh trừng phạt, cho phép Tehran tiếp cận hơn 100 tỷ USD tài sản bị đóng băng. Tuy nhiên, nhiệm kỳ thứ hai của ông đã vấp phải thách thức lớn khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt nặng nề. Sự đảo chiều này không chỉ làm suy yếu phe ôn hòa mà còn củng cố lập luận của phe cứng rắn rằng đàm phán với Mỹ không mang lại kết quả bền vững.
Iran Đứng Trước Lựa Chọn Sống Còn
Sau khi rời ghế tổng thống vào năm 2021, Rouhani dần bị đẩy ra ngoài rìa chính trường. Thậm chí, vào đầu năm 2024, ông còn bị Hội đồng Giám sát cấm tái tranh cử vào Hội đồng Chuyên gia – cơ quan có quyền lựa chọn Lãnh tụ tối cao. Tuy nhiên, sau biến cố ngày 28/2, khi đất nước được điều hành tạm thời bởi một hội đồng lãnh đạo gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Tòa án Tối cao và đại diện Hội đồng Giám sát, tên tuổi của Rouhani lại bắt đầu được nhắc đến.
Sự trở lại tiềm năng này minh chứng cho giá trị của phong cách quản trị ưu tiên thỏa hiệp chiến thuật trong những thời điểm ngặt nghèo. Iran hiện đang đối mặt với một lựa chọn sinh tử: hoặc hướng đến những gương mặt ôn hòa như Rouhani để ổn định hệ thống và tái khởi động đàm phán ngoại giao, hoặc tiếp tục lún sâu vào thế trận an ninh cực đoan có thể dẫn đến cô lập và tổn hại kinh tế nghiêm trọng hơn.
Ông Rouhani, với tư cách là một chỉ dấu, cho thấy bộ máy quyền lực Iran có thể nhún nhường đến mức nào để duy trì sự an toàn và ổn định của đất nước trong bối cảnh khủng hoảng. Cuộc đấu trí nghẹt thở tại tâm điểm Trung Đông không chỉ ảnh hưởng đến khu vực mà còn kéo theo những hệ lụy toàn cầu, từ giá năng lượng tăng vọt đến nguy cơ bất ổn chính trị leo thang.
