Iran Bổ Nhiệm Lãnh Tụ Mới Giữa Bão Chiến Sự
Việc ông Mojtaba Khamenei chính thức trở thành Lãnh tụ Tối cao mới của Iran, kế nhiệm người cha bị ám sát Ali Khamenei, đã tạo nên một bước ngoặt quan trọng trong bối cảnh đất nước Hồi giáo này đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Quyết định này được xem là chiến thắng mang tính biểu tượng và thực tế cho phe bảo thủ, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên những tranh cãi sâu sắc về tính hợp pháp và sự phù hợp với hệ tư tưởng cách mạng năm 1979.
Tranh Cãi Về Nguyên Tắc 'Cha Truyền Con Nối'
Theo The Guardian, hệ tư tưởng cách mạng Iran được hình thành từ năm 1979 vốn không hề hình dung việc vị trí lãnh tụ tối cao sẽ được truyền từ cha sang con. Ông Mojtaba Khamenei, 54 tuổi, được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hậu thuẫn mạnh mẽ. Chỉ vài giờ sau khi được công bố chính thức, các phương tiện truyền thông nhà nước đã phát lại đoạn video cũ cho thấy ông khi mới 17 tuổi đang chiến đấu ở tiền tuyến trong cuộc chiến Iran-Iraq, nhằm củng cố hình ảnh của vị lãnh tụ mới.
Quyết định này đánh dấu thêm một thất bại đối với phe cải cách. Ông Hassan Rouhani, cựu tổng thống theo đường lối cải cách, đã đặt câu hỏi về tính hợp thời của việc tổ chức bầu cử trong bối cảnh chiến tranh. "Mọi thông báo nên được đưa ra vào thời điểm thích hợp, không làm ảnh hưởng đến sự tập trung của công chúng vào nhiệm vụ phòng vệ thiêng liêng", ông Rouhani nhấn mạnh.
Tuy nhiên, những người ủng hộ ông Mojtaba Khamenei lập luận rằng Hội đồng Chuyên gia - hội đồng giáo sĩ gồm 88 thành viên có quyền bầu lãnh tụ tối cao - không nhất thiết phải họp trực tiếp do nguy cơ an ninh. Thay vào đó, ban thư ký có thể tuyên bố đã đạt được sự đồng thuận. Hosseinali Eshkevari, thành viên hội đồng phụ trách bầu lãnh đạo mới, tuyên bố đầy tự tin: "Cái tên Khamenei sẽ tiếp tục".
Phản Ứng Quốc Tế Và Lo Ngại Nội Bộ
Ông Mojtaba Khamenei nhiều khả năng sẽ đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từng gọi ông là "không thể chấp nhận". Nhà lãnh đạo Mỹ cũng khẳng định muốn đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn lãnh tụ mới của Iran. Trong khi đó, Israel từng đe dọa sẽ tiêu diệt người kế nhiệm và cả những người đã chọn ông.
Một số lực lượng trong Iran bày tỏ lo ngại rằng việc trao quyền lực thời chiến cho một nhân vật còn ít kinh nghiệm có thể gây xáo trộn. Họ tin rằng nỗ lực phòng thủ nên do lực lượng vũ trang và Ali Larijani, thư ký giàu kinh nghiệm của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đảm nhiệm. Tuy nhiên, Mojtaba Khamenei - từng là phó chánh văn phòng của cha mình - hiểu rõ hoạt động bên trong của văn phòng lãnh tụ tối cao và đang được giới thiệu như phiên bản trẻ hóa của người tiền nhiệm.
Căng Thẳng Leo Thang Với Các Nước Vùng Vịnh
Trong thời gian chuyển tiếp, Iran được điều hành bởi hội đồng lãnh đạo ba bên tạm thời, bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian. Hôm 7/3, ông Pezeshkian đã cố gắng cải thiện quan hệ với các quốc gia Vùng Vịnh khi xin lỗi về các cuộc tấn công của Iran nhằm vào lãnh thổ của họ. Ông tuyên bố các cuộc tấn công sẽ chấm dứt nếu các nước vùng Vịnh không cho phép lãnh thổ của mình được dùng làm bàn đạp tấn công Iran.
Tuy nhiên, tuyên bố này ngay lập tức bị quân đội Iran bác bỏ. Họ coi các căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh là mục tiêu hợp pháp trong cuộc chiến tự vệ mang tính sống còn. Ông Ali Larijani làm rõ lập trường của Iran: "Chúng tôi đã nói với các nước láng giềng: nếu lãnh thổ của các bạn được dùng làm căn cứ cho Mỹ tấn công Iran, thì chúng tôi có quyền đáp trả".
Tình hình càng trở nên phức tạp khi:
- Nguồn tin quân sự cho biết Iran có thể mở rộng phạm vi tấn công vào tài sản của Mỹ ở vùng Vịnh
- Các nhà ngoại giao phương Tây cảnh báo chưa thấy dấu hiệu suy giảm trong khả n Iran tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa
- Chính phủ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tuyên bố hơn 1.400 tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái đã nhắm vào cơ sở hạ tầng của họ
Israel Tăng Cường Không Kích
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vừa công bố video ghi lại cảnh các tiêm kích Israel tấn công khu vực trung tâm Tehran. Trước đó, Israel đã điều 50 chiến đấu cơ tham gia không kích trong ngày 6/3, nhằm phá hủy boongke ngầm nằm bên dưới khu phức hợp - nơi Đại giáo chủ Ali Khamenei thường lưu lại khi còn sống. Theo Israel, boongke này đang được sử dụng làm trung tâm chỉ huy khẩn cấp.
Eyal Zamir - Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel - được xem là kiến trúc sư chiến lược đứng sau kế hoạch tấn công Iran trong chiến dịch chung với Mỹ. Các cuộc không kích này diễn ra trong bối cảnh Thượng viện Mỹ vừa bác đề xuất hạn chế quyền phát động chiến tranh của tổng thống, đồng nghĩa ông Trump vẫn có thể tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm vào Iran mà không cần phê chuẩn mới từ Quốc hội.
Dù ngày càng tức giận vì Iran nhắm phần lớn cuộc tấn công vào các nước Vùng Vịnh, phần lớn chính phủ khu vực vẫn chưa ủng hộ một cuộc phản công vào Tehran - điều sẽ khiến họ đứng về phía Mỹ và Israel. Một nhà ngoại giao phương Tây nhận định: "Sự kiên nhẫn của họ đang cạn dần. Hình ảnh nền kinh tế hấp dẫn và ổn định của họ đang bị tổn hại".
