Iran công bố 5 điều kiện chấm dứt chiến sự với Mỹ
Trong những diễn biến mới nhất về căng thẳng Iran-Mỹ, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi vừa xác nhận Washington đã gửi nhiều thông điệp tới Tehran thông qua "các quốc gia thân thiện" trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, ông Araghchi nhấn mạnh rõ ràng những thông điệp này không phải là đàm phán chính thức giữa hai bên.
Yêu cầu cụ thể từ Tehran
Theo thông tin từ Đài truyền hình Press TV đưa tin vào tối 25.3, chính phủ Iran đã vạch ra 5 điều kiện cụ thể để đồng ý chấm dứt chiến sự với Mỹ:
- Chấm dứt hoàn toàn các hành động gây hấn và ám sát nhắm vào Iran
- Đảm bảo các điều khoản rõ ràng nhằm ngăn chặn tái diễn cuộc chiến chống lại Iran trong tương lai
- Bồi thường thiệt hại chiến sự đã gây ra
- Chấm dứt việc chống phá Iran và tất cả các nhóm kháng chiến trên khắp khu vực Trung Đông
- Công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược quan trọng
Phản ứng trái chiều từ Washington
Trong khi đó, theo nguồn tin từ CNN, Nhà Trắng vẫn khẳng định các cuộc đàm phán với Iran đang diễn ra nhanh chóng, ngay cả sau khi Tehran không lập tức chấp nhận kế hoạch 15 điểm mà Washington đưa ra để chấm dứt chiến sự. Sự khác biệt trong tuyên bố của hai bên cho thấy khoảng cách đáng kể trong cách tiếp cận giải quyết xung đột.
Phân tích từ chuyên gia: "Thực tế không có gì thay đổi"
Tiến sĩ Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới có trụ sở tại Mỹ, đã có phân tích chuyên sâu về tình hình. Ông nhận định: "Việc Mỹ xuống thang vừa qua là tin tốt. Nhưng tin xấu là thực tế không có gì thay đổi".
Theo phân tích của TS Bremmer, cuộc chiến thực tế vẫn đang tiếp diễn với cường độ cao. Mỹ đang triển khai thêm khoảng 7.000 lính bộ binh đến khu vực, bao gồm 2.000 binh sĩ từ Sư đoàn Dù 82 cùng 2 đơn vị thủy quân lục chiến viễn chinh. Các lực lượng này dự kiến sẽ lần lượt đến khu vực trong vài ngày và vài tuần tới.
"Điều này đưa chúng ta đến câu hỏi lớn: Tình hình sẽ đi đến đâu từ đây?", TS Bremmer đặt vấn đề một cách thẳng thắn.
Lợi thế thời gian thuộc về Iran
Theo chuyên gia này, Tổng thống Trump có thể tiếp tục chiến dịch ném bom và hy vọng rằng chế độ Iran sẽ sụp đổ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy Iran sẽ không đầu hàng sớm - họ có hỏa lực và khả năng theo đuổi cuộc chiến lâu hơn nhiều so với dự tính.
Toàn bộ chiến lược của Tehran là duy trì áp lực lên nền kinh tế toàn cầu cho đến khi Nhà Trắng buộc phải giảm leo thang. Mặc dù Mỹ và Israel đã tàn phá quân đội, giết chết lãnh đạo, làm giảm sản xuất tên lửa của Iran nhưng nước này thực tế vẫn đang kiểm soát eo biển Hormuz để tạo ra đòn bẩy chiến lược quan trọng.
Không cần hải quân hùng hậu hay tên lửa tầm xa, Tehran chỉ cần thỉnh thoảng sử dụng máy bay không người lái (UAV) tấn công tàu chở dầu là đủ để bóp nghẹt eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.
Lợi ích kinh tế bất ngờ
Không những vậy, khi giá dầu ở mức xấp xỉ 100 USD/thùng và Mỹ phải tạm ngưng một số biện pháp trừng phạt đối với dầu thô của Iran đã khiến Tehran kiếm được nhiều tiền hơn đáng kể. Mới nhất, Công ty Reliance của Ấn Độ vừa mua 5 triệu thùng dầu thô của Iran với giá cao hơn 7 USD so với giá dầu Brent tiêu chuẩn.
Trong khi đó, tại Mỹ, giá xăng đang tăng khoảng 30%, giá thực phẩm cũng tăng vọt do thiếu phân bón vì eo biển Hormuz bị phong tỏa một phần. Nếu xem đây là một cuộc chiến tiêu hao thì Iran có lợi thế về thời gian hơn hẳn. Thực tế này đang tạo áp lực ngày càng lớn lên phía đảng Cộng hòa và Tổng thống Trump.
Bất đồng sâu sắc trong đàm phán
Về triển vọng đàm phán, sự khác biệt giữa hai bên là rất lớn. Nếu như yêu cầu 15 điểm của Tổng thống Trump đặt ra các vấn đề như:
- Iran ngưng chương trình hạt nhân hoàn toàn
- Hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo
- Chấm dứt chiến tranh ủy nhiệm thông qua các lực lượng vũ trang trong khu vực
- Mở cửa eo biển Hormuz cho giao thông tự do
Thì Tehran lại muốn đảm bảo:
- Chống lại các cuộc tấn công từ bên ngoài
- Được bồi thường thiệt hại chiến tranh
- Công nhận quyền làm giàu uranium trong tương lai
Như vậy, không bên nào đưa ra những gì bên kia yêu cầu, và không ai tin tưởng đối phương nghiêm túc về đàm phán. Từng 2 lần bị tấn công khi các cuộc đàm phán đang diễn ra, Iran có thể xem việc Mỹ tiếp tục triển khai lực lượng đến khu vực là bằng chứng cho thấy nỗ lực hòa bình của Tổng thống Trump "chỉ là một mánh khóe".
TS Bremmer cho rằng: "Từ quan điểm của Tehran, tại sao phải nhượng bộ bây giờ, sau khi họ đã sống sót sau một tháng chiến tranh? Người Iran đã cho thấy họ có thể sử dụng đòn bẩy Hormuz, và họ tin rằng thời gian đang đứng về phía họ".
Lựa chọn chiến lược của Tổng thống Trump
Giữa bối cảnh phức tạp như vậy, Tổng thống Trump đứng trước nhiều lựa chọn chiến lược quan trọng:
Khả năng rút quân tuyên bố chiến thắng
Tổng thống Trump có thể đơn giản tuyên bố chiến thắng và rút quân. Ông đã làm điều đó trước đây. Cụ thể, sau khi tiến hành đợt tấn công hồi tháng 6.2025, Nhà Trắng tuyên bố chương trình hạt nhân của Iran đã bị "xóa sổ" (dù chẳng bao lâu sau đó ông Trump lại khẳng định chương trình hạt nhân của Iran là mối đe dọa).
Lần này, ông có thể thông báo rằng hải quân Iran đã bị triệt hạ, các nhà máy tên lửa của nước này trở thành đống đổ nát, nhiệm vụ đã hoàn thành. Tuy vậy, nếu rút lui thì Mỹ từ bỏ chính sách mà nước này theo đuổi nửa thế kỷ qua: đảm bảo dòng chảy dầu tự do qua vùng Vịnh. Vì Tehran sẽ giữ nguyên vị trí và duy trì khả năng đe dọa tuyến hàng hải qua Hormuz.
Nguy cơ leo thang quân sự
Cũng không thể loại trừ khả năng Tổng thống Trump leo thang nhằm đạt được một chiến thắng quyết định. Ông có thể triển khai lực lượng trên bộ để dùng vũ lực mở cửa lại eo biển Hormuz. Mỹ có thể chiếm đảo Kharg - nơi có cảng xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran, tấn công hoặc chiếm giữ các vị trí ven biển dọc theo eo biển.
Nếu Mỹ kiểm soát đảo Kharg, Iran có thể đáp trả bằng cách tấn công các nhà máy khử nước biển để làm nước sinh hoạt và cơ sở hạ tầng năng lượng trên khắp vùng Vịnh. Đó là chưa kể việc chiếm giữ đảo Kharg lâu dài đặt ra thách thức không nhỏ cho Mỹ khi Iran có thể liên tục tấn công bằng UAV.
Yếu tố bầu cử giữa kỳ
Tổng thống Trump chưa bao giờ thể hiện là người muốn triển khai quân đội trên mặt đất. Tuy nhiên, nếu như tình thế bất lợi quá lớn cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới, vị chủ nhân Nhà Trắng có thể sẵn sàng leo thang để hy vọng có được một thắng lợi đủ lớn nhằm thay đổi tình thế chính trị trong nước.
Triển vọng leo thang chiến sự
Từ thực tế trên, chiến sự Iran có nhiều khả năng sẽ leo thang, nhất là khi Lầu Năm Góc đang điều động 7.000 binh sĩ đến khu vực, tiếp tục ném bom đồng thời thúc đẩy để quốc hội thông qua đề xuất ngân sách 200 tỉ USD cho cuộc chiến ở Iran.
TS Bremmer phân tích: "Chúng ta sẽ không biết chắc chắn cho đến khi tất cả lực lượng lính dù và thủy quân lục chiến được bổ sung đến vùng Vịnh vào đầu tháng 4. Tổng thống Trump có thể thay đổi quyết định bất cứ lúc nào".
Tình hình hiện tại cho thấy cả hai bên đều đang ở thế bế tắc, với Iran nắm giữ đòn bẩy địa chiến lược quan trọng và Mỹ sở hữu ưu thế quân sự vượt trội. Con đường đàm phán vẫn còn rất xa vời trong khi nguy cơ leo thang xung đột ngày càng hiện hữu rõ ràng hơn bao giờ hết.
