Hành trình trỗi dậy đẫm máu của băng đảng quyền lực nhất Mexico
Mexico những ngày qua chìm trong bạo lực khi các thành viên băng đảng Jalisco Thế hệ Mới (CJNG) mở hàng loạt cuộc tấn công nhằm vào lực lượng cảnh sát và quân đội tại miền tây nước này. Đây được xem là hành động báo thù sau khi ông trùm Nemesio Ruben Oseguera Cervantes, biệt danh El Mencho, bị tiêu diệt trong chiến dịch quân sự tại thị trấn Tapalpa, bang Jalisco vào ngày 22/2.
Khởi nguồn từ những kẻ 'Diệt Zeta'
CJNG lần đầu lộ diện trước công chúng vào năm 2011 bằng hành động rùng rợn: phơi bày 35 thi thể có dấu hiệu bị tra tấn của thành viên băng đảng đối thủ tại thành phố Boca del Rio, bang Veracruz. Theo các chuyên gia, tổ chức này có nguồn gốc từ băng đảng ma túy Milenio hoạt động từ đầu những năm 1990 tại hai bang Michoacan và Jalisco.
El Mencho gia nhập Milenio sau thời gian ngắn làm cảnh sát tại thành phố Tomatlan. Trước đó, ông ta từng buôn lậu ma túy sang Mỹ, bị bắt và ngồi tù ba năm trước khi bị trục xuất năm 1997. Trong hàng ngũ Milenio, El Mencho nhanh chóng thăng tiến và chỉ huy một nhánh tại thành phố Guadalajara.
Con đường chinh phục quyền lực
Khi các thủ lĩnh Milenio bị bắt hoặc tiêu diệt trong giai đoạn 2008-2009, băng đảng này chia rẽ nội bộ và phân thành hai phe: La Resistencia và phe do El Mencho cầm đầu. La Resistencia liên minh với Los Zetas - nhóm tội phạm khét tiếng khát máu - buộc El Mencho phải sang Jalisco ẩn náu.
Để đối phó, El Mencho liên minh với băng đảng Sinaloa và thành lập Los Mata Zetas (Những kẻ diệt Zeta). Nhóm này nhanh chóng thể hiện mức độ tàn bạo không kém đối thủ, thậm chí còn cực đoan hơn khi từng gài thuốc nổ lên người đối thủ để sát hại họ.
Vươn vòi bạch tuộc ra toàn cầu
Sau khi đánh bại các đối thủ và thống trị miền tây Mexico, Los Mata Zetas rút khỏi liên minh với Sinaloa và năm 2011 chính thức đổi tên thành CJNG. Từ một cánh vũ trang cho Sinaloa, CJNG dưới sự chỉ huy của El Mencho đã phát triển thành tổ chức sản xuất và buôn bán ma túy phức tạp với mạng lưới toàn cầu.
Tổ chức này đa dạng hóa nguồn thu thông qua nhiều hoạt động phi pháp như tống tiền, bắt cóc, buôn người, khai thác mỏ trái phép và trộm cắp nhiên liệu. Rosalinda Gonzalez Valencia, vợ của El Mencho, được cho là "giám đốc tài chính" của CJNG, điều hành các hoạt động rửa tiền phức tạp.
Kho vũ khí không thua kém quân đội
CJNG hiện mở rộng địa bàn ra ít nhất 27 trong tổng số 32 bang của Mexico, với tham vọng vươn tầm ảnh hưởng ra quốc tế. Theo ước tính của chính phủ Mỹ, tổ chức này có khoảng 15.000-20.000 thành viên và thu về hàng tỷ USD mỗi năm từ các hoạt động tội phạm.
Nhờ nguồn tài chính dồi dào, CJNG sở hữu kho vũ khí "khủng" với các trang bị hiện đại không thua kém quân đội chính quy, bao gồm súng máy, súng chống tăng và áo giáp chống đạn. Năm 2015, các tay súng CJNG thậm chí đã bắn hạ một trực thăng quân sự của Mexico, khiến ba binh sĩ thiệt mạng.
Mối đe dọa với an ninh khu vực
Sự trỗi dậy của CJNG khiến giới chức Mỹ ngày càng lo ngại. Tháng 5/2016, Mỹ đưa El Mencho vào danh sách truy nã và đến năm 2024 đã nâng mức tiền thưởng cho thông tin bắt giữ ông ta lên 15 triệu USD. Bộ Ngoại giao Mỹ còn đưa CJNG vào danh sách tổ chức khủng bố ở nước ngoài vào tháng 2/2025.
David Mora, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu xung đột ICG có trụ sở tại Bỉ, nhận định: "Đây chắc chắn là một trong những tổ chức quyền lực nhất ở Mexico xét về năng lực quân sự, khả năng tuyển mộ và kho vũ khí".
Tương lai bất ổn sau cái chết của ông trùm
Việc quân đội Mexico tiêu diệt El Mencho được đánh giá là đòn giáng mạnh vào CJNG. Tuy nhiên, với địa bàn hoạt động rộng lớn, nguy cơ tổ chức này rơi vào tình trạng phân rã nội bộ là rất cao, có thể châm ngòi cho cuộc tranh giành quyền lực đẫm máu mới.
Chuyên gia an ninh David Saucedo cảnh báo: "Với Mỹ, đây là tin tốt vì họ muốn các băng đảng Mexico suy yếu. Nhưng đây là tin xấu với Mexico, vì khoảng trống quyền lực đồng nghĩa sẽ xuất hiện bạo lực, chết chóc và những tội phạm khác".
Hiện vẫn chưa rõ liệu El Mencho có kịp thiết lập lộ trình kế nhiệm rõ ràng trong nội bộ CJNG hay không, đặc biệt khi con trai cả của ông ta đang thụ án tù chung thân tại Mỹ và vợ ông sau khi được ân xá đã biến mất khỏi tầm ngắm của giới chức.
