Cuộc gặp Trump - Takaichi: Thử thách quan hệ Mỹ - Nhật giữa căng thẳng eo Hormuz
Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Nhà Trắng vào ngày 19/3/2026 được dự báo là bước ngoặt quan trọng, thử thách mối quan hệ đồng minh giữa hai quốc gia trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang. Sự kiện này diễn ra khi Tokyo chịu sức ép ngày càng lớn từ Washington nhằm tham gia chiến sự tại eo Hormuz, đặt nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản vào thế cân bằng tinh tế giữa ủng hộ đồng minh và duy trì hiến pháp hòa bình.
Áp lực từ Mỹ và bài toán pháp lý của Nhật Bản
Trong vài tháng qua, ông Trump và bà Takaichi đã xây dựng mối quan hệ gần gũi thông qua sở thích bóng chày và các giá trị bảo thủ chung, cùng những lời khen ngợi lẫn nhau dù vẫn tồn tại bất đồng về thương mại. Tuy nhiên, chuyến thăm Nhà Trắng lần này mang tính chất then chốt khi ông Trump, sau khi bị các đồng minh châu Âu từ chối ủng hộ, dự kiến sẽ kêu gọi Nhật Bản điều động tàu rà phá thủy lôi và lực lượng hải quân để hỗ trợ mở lại eo Hormuz. Xung đột Trung Đông đã bước sang tuần thứ ba, và tổng thống Mỹ nhấn mạnh rằng Tokyo "mắc nợ" Washington sau nhiều năm nhận hỗ trợ quốc phòng, đồng thời chỉ ra sự phụ thuộc lớn của Nhật Bản vào nguồn dầu mỏ từ khu vực này.
Yêu cầu này đặt bà Takaichi - một chính trị gia bảo thủ cứng rắn - vào thế khó xử. Bà không chỉ bị giới hạn bởi hiến pháp hòa bình của Nhật Bản, với Điều 9 quy định từ bỏ chiến tranh, mà còn chịu áp lực từ dư luận trong nước. Theo một khảo sát của báo Asahi Shimbun, chỉ 9% người dân Nhật Bản ủng hộ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Bà Takaichi phải tìm cách thể hiện sự ủng hộ với ông Trump mà không bị cuốn sâu vào xung đột, một nhiệm vụ đầy thách thức trong bối cảnh tổng thống Mỹ ngày càng thiếu kiên nhẫn.
Thế cân bằng giữa an ninh và kinh tế
Khủng hoảng Iran có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến Nhật Bản, quốc gia nhập khẩu gần như toàn bộ năng lượng, với khoảng 95% dầu mỏ đến từ Trung Đông. Mỹ là đồng minh quan trọng nhất của Tokyo, và bà Takaichi vẫn cần sự hỗ trợ của ông Trump trong việc đối phó với ảnh hưởng quân sự và kinh tế ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại châu Á. Trong khi các đồng minh châu Âu công khai giữ khoảng cách với xung đột, Nhật Bản duy trì lập trường thận trọng hơn. Bà Takaichi cho rằng việc điều động hải quân tham gia hoạt động an ninh là "khó về mặt pháp lý", và tình hình Iran chưa đến mức đe dọa sự tồn vong để cho phép phản ứng quân sự.
Tuy nhiên, bà cũng cho biết đang cân nhắc "những gì có thể làm", đồng thời tránh bình luận về tính hợp pháp của các cuộc tấn công Mỹ - Israel. Ông Trump dường như nhắm đến đội tàu rà phá thủy lôi hiện đại của Nhật Bản, có khả năng hỗ trợ hộ tống tàu dầu qua eo Hormuz. Nhật Bản từng triển khai lực lượng này tới vịnh Ba Tư năm 1991 - nhiệm vụ quân sự ở nước ngoài đầu tiên kể từ sau Thế chiến II - nhưng chỉ sau khi chiến sự kết thúc. Năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump cũng từng gây sức ép để Nhật Bản đóng vai trò tích cực hơn tại Trung Đông.
Những rào cản từ lịch sử và dư luận
Việc triển khai quân ra nước ngoài vẫn là vấn đề nhạy cảm tại Nhật Bản, nơi ký ức về Thế chiến II còn hằn sâu. Chủ nghĩa hòa bình được ghi trong Hiến pháp, và năm 2015, cố Thủ tướng Shinzo Abe - người có quan hệ thân thiết với cả ông Trump và bà Takaichi - đã nới lỏng quy định, cho phép quân đội tham gia nhiệm vụ ở nước ngoài dưới danh nghĩa "phòng vệ tập thể". Tuy nhiên, điều này chỉ áp dụng khi tình huống được xác định là đe dọa sự tồn vong của Nhật Bản, hoặc sau khi chiến sự kết thúc.
Một số nghị sĩ Nhật Bản lo ngại các cuộc tấn công của Mỹ và Israel có thể vi phạm luật pháp quốc tế, trong khi giới bình luận kêu gọi chính phủ giữ lập trường trung lập. Tờ Mainichi Shimbun nhận định: "Một khi điều tàu tuần tra, Nhật Bản gần như chắc chắn bị xem là đứng về phía Mỹ, làm suy giảm vị thế quốc tế". Hội nghị lần này ban đầu được kỳ vọng là cơ hội củng cố mối quan hệ, với Nhật Bản muốn thuyết phục ông Trump không đạt thỏa thuận lớn với Trung Quốc có thể gây bất lợi cho các đồng minh trong khu vực.
Các nhà phân tích cho rằng bà Takaichi cũng muốn nắm rõ chiến lược và lộ trình của Mỹ trong xung đột, do những tác động tiềm tàng đối với kinh tế và an ninh Nhật Bản, đặc biệt khi Mỹ có thể điều chuyển lực lượng từ châu Á sang Trung Đông. Ông Jeffrey W. Hornung từ RAND Corporation nhận định bà Takaichi sẽ phải phản ứng ngay lập tức trước sức ép từ ông Trump: "Nếu bà ấy nói đây là mối lo lớn, và ông Trump hỏi 'Vậy Nhật Bản sẽ làm gì?', thì thật khó để trả lời".
