Châu Âu khẳng định tự chủ chiến lược, từ chối cuốn vào xung đột Mỹ-Iran
Việc nhiều quốc gia châu Âu kiên quyết từ chối bị lôi kéo vào vòng xoáy chiến sự, bất chấp những áp lực mạnh mẽ từ Washington, không chỉ phơi bày những vết nứt sâu trong mối quan hệ song phương mà còn minh chứng cho nỗ lực theo đuổi sự tự chủ chiến lược. Mục tiêu này nhằm bảo vệ an ninh và thịnh vượng khu vực khỏi những biến động chính trị đến từ bên kia Đại Tây Dương.
Những rạn nứt ngày càng sâu trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương
Dù Hoa Kỳ vẫn gọi châu Âu là "đồng minh" trong Báo cáo Chiến lược An ninh Quốc gia công bố cuối năm 2025, thực tế cho thấy hai bên ngày càng thiếu sự đồng thuận trong nhiều vấn đề cốt lõi. Chỉ trong hơn một năm qua, niềm tin xuyên Đại Tây Dương đã nhiều lần chao đảo bởi các tranh cãi thương mại, bất đồng về chi phí quốc phòng, xung đột tại Ukraine, vấn đề Greenland, cùng những phát ngôn chỉ trích gay gắt và khó lường từ Washington.
Hiện nay, những rạn nứt này tiếp tục bị khoét sâu bởi sự khác biệt lập trường xung quanh căng thẳng Mỹ-Iran đang lan rộng ở khu vực Trung Đông. Mới đây, Tây Ban Nha đã kiên quyết không để mình bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự Trung Đông, từ chối cho quân đội Mỹ sử dụng căn cứ không quân để tiến hành các chiến dịch tập kích vào Iran.
Thủ tướng Pedro Sanchez khẳng định Madrid sẽ không "tiếp tay cho bất kỳ hành động nào gây hại cho thế giới và đi ngược lại các giá trị, lợi ích cốt lõi của mình". Quyết định này khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump phản ứng gay gắt, thậm chí đe dọa cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại với Tây Ban Nha.
Thế cân bằng thận trọng của các đồng minh châu Âu
Trong khi đó, một số đồng minh châu Âu khác như Anh, Pháp, Đức đang giữ thế cân bằng thận trọng, tránh can dự sâu vào xung đột. Riêng Anh đã tuyên bố chỉ cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự cho các mục đích phòng thủ "cụ thể và có giới hạn". Trước một đồng minh có sự thay đổi chính sách bất ngờ và liên tục như Mỹ, các nhà lãnh đạo châu Âu được cho là đang ở trong thế "trở đi mắc núi, trở lại mắc sông".
Một mặt, các nước châu Âu muốn duy trì quan hệ và bày tỏ sự ủng hộ đối với Mỹ và Israel, bởi liên minh xuyên Đại Tây Dương vẫn là yếu tố quan trọng đối với tương lai của Liên minh châu Âu (EU). Mặt khác, châu Âu muốn tránh bị cuốn sâu vào cuộc chiến ở Trung Đông, một cuộc chiến không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ dư luận quốc tế.
Kết quả điều tra độc lập của Liên hợp quốc cho thấy, các cuộc tấn công quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran vừa qua đã vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc. Tuy nhiên, bài toán khó trong lựa chọn chiến lược liên quan đến cuộc đối đầu Mỹ-Iran hay những hệ lụy với thị trường năng lượng, thương mại, du lịch… không phải là tất cả thách thức mà EU đang đối mặt.
Áp lực gia tăng từ xung đột Ukraine và trách nhiệm của châu Âu
Khối này còn đứng trước một mối lo ngại khác, đó là trách nhiệm gia tăng với cuộc xung đột ở Ukraine. Dư luận cho rằng, cuộc chiến ở Iran sẽ làm phân tán sự chú ý của Hoa Kỳ khỏi nỗ lực hỗ trợ Ukraine. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã bày tỏ lo ngại rằng, một cuộc chiến kéo dài ở Trung Đông chắc chắn sẽ tạo áp lực lớn với Ukraine.
Lý do là lực lượng Mỹ phải tăng cường các hệ thống phòng không nhằm bảo vệ các căn cứ của mình tại Trung Đông - điều này có thể dẫn đến hạn chế đáng kể lượng vũ khí hỗ trợ cho Kiev. Một khi trọng tâm chiến lược của Mỹ dịch chuyển, châu Âu sẽ phải gánh vác trách nhiệm nhiều hơn về hỗ trợ quốc phòng cho Ukraine.
Cùng với đó, cuộc đối đầu Mỹ-Iran cũng gây xao nhãng, khiến cộng đồng quốc tế không đặt trọng tâm vào việc sớm giải quyết xung đột tại Ukraine. Trước sức ép mà Mỹ đặt lên Tây Ban Nha, Ủy ban châu Âu đã khẳng định tinh thần đoàn kết và nêu rõ: Bất kỳ sự đe dọa nào nhằm vào một quốc gia thành viên đều mặc nhiên là đe dọa đối với toàn bộ EU.
Thông điệp mạnh mẽ về tự chủ chiến lược của EU
Tuyên bố này phát đi thông điệp rõ ràng về tự chủ chiến lược của toàn khối, hướng đến tái định vị quan hệ đồng minh với Mỹ theo hướng cân bằng và bình đẳng hơn. Trước kịch bản xung đột Mỹ-Iran có thể kéo dài tới tháng 9/2026, việc châu Âu duy trì lập trường thận trọng dù không làm hài lòng đồng minh là điều dễ hiểu.
Bước vào một trận chiến mới tại Trung Đông chắc chắn sẽ mang lại những hệ lụy lớn về nhiều mặt cho châu Âu, từ an ninh đến kinh tế và ổn định chính trị. Do đó, sự lựa chọn này phản ánh một chiến lược dài hạn nhằm bảo vệ lợi ích và giá trị cốt lõi của khu vực.
