Chảo Lửa Trung Đông Bùng Nổ, Đe Dọa 'Yết Hầu' Dầu Mỏ Thế Giới
Chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang lan rộng khắp Trung Đông, tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với tuyến vận tải dầu chiến lược qua eo biển Hormuz. Tình hình này kéo theo những cú sốc mới đối với thị trường, an ninh khu vực và trật tự địa chính trị toàn cầu, với những hệ lụy ngày càng sâu rộng.
Eo Biển Hormuz Trở Thành Tâm Điểm Căng Thẳng
Sang ngày thứ 14 của cuộc xung đột, trung tâm của cơn địa chấn đã dần dịch chuyển sang eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Khi các cuộc tấn công nhằm vào tàu dân sự và cơ sở năng lượng gia tăng, tuyến vận tải được ví như “yết hầu năng lượng” đang đối mặt nguy cơ bị bóp nghẹt.
Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh và dự án Critical Threats của AEI, kể từ khi chiến dịch quân sự bắt đầu, đã có 16 tàu dân sự, bao gồm tàu chở dầu, tàu container và các tàu hàng rời, bị tấn công. Một tàu thuyền bốc cháy rực sáng trong đêm sau khi các xuồng mang chất nổ của Iran được cho là đã tấn công hai tàu chở nhiên liệu trong vùng biển Iraq.
Trong phát biểu đầu tiên với tư cách lãnh tụ tối cao mới của Iran, ông Mojtaba Khamenei tuyên bố Tehran sẽ “báo thù cho những người tử vì đạo” và duy trì việc đóng cửa eo biển Hormuz. Các chuyên gia hàng hải cảnh báo, máy bay không người lái hải quân đã được sử dụng trong ít nhất hai vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu ở khu vực Vịnh, cho thấy mối đe dọa mới nguy hiểm đối với tuyến vận tải biển trọng yếu này.
Biểu Tình Lan Rộng Trên Toàn Cầu
Không chỉ trên thực địa và các tuyến hàng hải, cuộc chiến dư luận về xung đột tại Iran cũng bùng phát mạnh mẽ trên toàn cầu. Theo dữ liệu của Armed Conflict Location & Event Data Project, các cuộc biểu tình đã lan rộng khắp thế giới sau các cuộc tấn công quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Trong giai đoạn từ ngày 28/2 đến 6/3, ACLED ghi nhận hơn 990 cuộc biểu tình trên toàn cầu, bao gồm cả những cuộc tuần hành ủng hộ và phản đối chính phủ Iran. Trung Đông ghi nhận số lượng biểu tình nhiều nhất với 325 cuộc, trong đó 35 cuộc được phân loại là bạo lực. Tại Pakistan, ít nhất 23 người biểu tình thiệt mạng trong các vụ đụng độ ngày 1/3.
Tại nhiều quốc gia châu Âu có cộng đồng người Iran lưu vong đông đảo như Pháp hay Bồ Đào Nha, một bộ phận người dân đã xuống đường ăn mừng sau khi chiến dịch quân sự bắt đầu. Ở Mỹ, 145 cuộc biểu tình đã diễn ra tại nhiều thành phố lớn như Los Angeles, New York City và Washington, D.C., phần lớn nhằm phản đối chiến dịch quân sự do chính quyền Trump phát động.
Không Kích Làm Dấy Lên Lo Ngại Thảm Họa Môi Trường
Khi các mục tiêu năng lượng trở thành trọng tâm của các đợt không kích, giới quan sát cảnh báo cuộc xung đột hiện nay không chỉ gây thiệt hại quân sự mà còn có thể kéo theo những hệ lụy môi trường nghiêm trọng. Các kho nhiên liệu và nhà máy lọc dầu quanh Tehran bốc lên những cột khói đen dày đặc sau khi Israel tuyên bố đã tấn công các cơ sở này.
Khói dày chứa các hóa chất độc hại như hydrocarbon, sulfur dioxide và nitrogen dioxide đã bao trùm phần lớn Tehran - thành phố hơn 9 triệu dân. Chính quyền Iran khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài, đặc biệt là trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh tim phổi và phụ nữ mang thai. Cơ quan khí tượng Pakistan cũng cảnh báo gió có thể mang các chất ô nhiễm vượt biên giới sang khu vực phía tây nước này.
Lebanon Đối Mặt Làn Sóng Di Tản Lớn
Không kích của Israel cũng dội xuống vùng ngoại ô phía nam Beirut, trong cuộc đối đầu leo thang với lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Israel đã yêu cầu người dân tại khu vực đông dân cư này phải sơ tán trước khi tiến hành các đợt tấn công.
Đây là lệnh sơ tán trên diện rộng nhất mà Israel từng ban hành đối với Lebanon, khiến hàng chục nghìn người phải rời bỏ nhà cửa. Nhiều người Lebanon phải ngủ ngoài đường sau khi rời bỏ nhà cửa, với tình cảnh khó khăn và thiếu thốn. Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk cảnh báo các lệnh sơ tán quy mô lớn của Israel có thể làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng theo luật nhân đạo quốc tế.
Quan Hệ Iran - Vùng Vịnh Rơi Vào 'Kỷ Nguyên Lạnh'
Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đã kéo theo các đòn trả đũa trên khắp khu vực Vịnh, làm rung chuyển thị trường toàn cầu và đẩy giá dầu tăng mạnh. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết quân đội Mỹ đã tấn công nhiều mục tiêu hải quân và không quân của Iran, tuyên bố rằng “gần như mọi thứ đã bị vô hiệu hóa”.
Sau nhiều năm nỗ lực hòa dịu, các quốc gia Arab vùng Vịnh từng tìm cách điều chỉnh quan hệ với Iran dựa trên lợi ích địa chính trị chung. Tuy nhiên, những cuộc tấn công gần đây của Tehran nhằm vào các mục tiêu dân sự tại sáu quốc gia liên kết với Mỹ đã phá vỡ nền tảng mong manh của tiến trình này. Mô hình kinh tế, an ninh năng lượng và cấu trúc ngoại giao của khu vực Vịnh đều đang bị lung lay sâu sắc.
Ngay cả khi chiến sự sớm kết thúc, kỷ nguyên “đi dây” giữa đối thoại và đối đầu với Iran có thể đã khép lại, nhường chỗ cho một Trung Đông mang nặng tính an ninh và phòng thủ hơn, với những tác động lâu dài đến ổn định toàn cầu.
