Chiến sự Iran: Kết thúc thật sự hay chỉ là ảo giác trong bối cảnh thời gian liên tục kéo dài?
Trong bối cảnh thị trường toàn cầu đang chịu áp lực nặng nề do giá xăng tăng cao, Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố rằng Washington có thể chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong vòng 2-3 tuần tới. Ông nhấn mạnh rằng Mỹ không cần đạt được bất kỳ thỏa thuận nào để kết thúc cuộc chiến, vốn đang làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và gây chấn động kinh tế trên phạm vi toàn cầu.
Lập trường thay đổi và những tuyên bố trái chiều
Phát biểu của ông Trump được đưa ra ngay sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tiết lộ với kênh Al Jazeera vào ngày 31/3 rằng hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào với Washington, dù hai bên vẫn duy trì trao đổi thông điệp qua các kênh gián tiếp. Điều này cho thấy Tổng thống Mỹ, người trước đó khẳng định Iran đang đàm phán và mong muốn đạt thỏa thuận, dường như đã thay đổi lập trường một cách đáng kể.
Khi được hỏi về khả năng ngoại giao thành công có phải là điều kiện để Mỹ hạ nhiệt xung đột hay không, ông Trump trả lời: "Iran không cần phải đạt thỏa thuận. Khi chúng tôi cảm thấy họ đã bị 'đưa về thời kỳ đồ đá' trong một thời gian dài và không thể phát triển vũ khí hạt nhân, thì chúng tôi sẽ rút". Trong khi đó, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình và chưa bao giờ tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân.
Chuyên gia cảnh báo về ảo giác kết thúc chiến tranh
Ông Trita Parsi, chuyên gia chính sách đối ngoại về Iran tại Viện Quincy, nhận định các phát biểu của Tổng thống Trump cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Ông Parsi cho rằng không dễ dàng để Mỹ rút khỏi một cuộc xung đột đã lan rộng trong khu vực và khiến hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon - nơi Israel tiến hành các đợt tấn công trên bộ kết hợp với không kích.
Ông Parsi nhấn mạnh: "Hãy nhớ rằng ban đầu họ nói cuộc chiến sẽ kết thúc trong 4 ngày. Vào 3 tuần trước thì họ lại nói sẽ mất 3 tuần. Sau 3 tuần đã trôi qua, và giờ chúng ta lại nghe nói cần thêm 2-3 tuần nữa". Theo chuyên gia này, việc thời gian liên tục bị kéo dài là do Mỹ không còn kiểm soát được cuộc chiến. Do đó, chính quyền của Tổng thống Trump cần kết thúc xung đột càng sớm càng tốt thông qua các cuộc đàm phán thực chất, thay vì những biện pháp cưỡng ép như hiện nay.
Căng thẳng với đồng minh và tác động kinh tế sâu rộng
Trước bối cảnh chiến sự leo thang, ông Trump tiếp tục chỉ trích các đồng minh đã từ chối tham gia hỗ trợ quân sự nhằm đảm bảo tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông nhắm vào các quốc gia như Vương quốc Anh và những nước từ chối tham gia vào việc "đánh sập" Iran. Ngoài ra, ông cũng yêu cầu họ mua nhiên liệu từ Mỹ hoặc tham gia vào cuộc chiến đang leo thang nhanh chóng.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey đã phản hồi và khẳng định trong chuyến thăm Qatar rằng Anh vẫn là một đồng minh quan trọng của Mỹ. Trong khi đó, Pháp cũng bị ông Trump chỉ trích vì không cho phép các máy bay chở đầy thiết bị quân sự bay qua lãnh thổ để tới Israel. Văn phòng Tổng thống Emmanuel Macron khẳng định lập trường của Pháp, bao gồm việc không cho phép sử dụng căn cứ để tấn công Iran, đã rõ ràng ngay từ đầu xung đột.
Mặt khác, ông Parsi nhìn nhận ông Trump đang "cố tạo dựng một câu chuyện thành công" khi nói việc mở lại Eo biển Hormuz không phải là mục tiêu của Mỹ trong cuộc chiến. Tuy nhiên, đồng thời ông cũng thể hiện sự thất vọng khi các nước châu Âu không sẵn sàng hỗ trợ mở lại tuyến đường quan trọng này. Dưới góc nhìn của mình, ông Parsi dự đoán Iran sẽ tiếp tục kiểm soát Eo biển Hormuz và có thể tiếp tục tấn công tại đây.
Cuộc chiến tiêu hao và những hệ lụy khó lường
Theo nhận định của tờ Washington Post, đây là một cuộc chiến tiêu hao điển hình, nơi mỗi bên đều có thể chỉ ra những thành công của mình và đối phương cũng có thể nêu bật những thất bại. Chính điều đó khiến cuộc xung đột tiếp diễn mà không có hồi kết rõ ràng. Tác động của cuộc chiến Trung Đông vượt xa phạm vi chiến trường, nó đang ăn sâu vào nền kinh tế toàn cầu, định hình những gì được sản xuất, vận chuyển và cuối cùng là giá cả.
Ngay cả các bộ trưởng châu Âu cũng thừa nhận họ đang mất ngủ vì những gì sẽ xảy ra tiếp theo, không chỉ là chiến tranh mà còn là hậu quả kinh tế nghiêm trọng của nó. Hiện tại, ông Trump vừa đe dọa leo thang, vừa tuyên bố rằng các cuộc đàm phán đang tiến triển. Tuy nhiên, không có bằng chứng về một kênh ngoại giao thực chất nào trong khi việc triển khai quân sự vẫn tiếp diễn.
Đáng chú ý, cuộc xung đột không thể tách rời khỏi tình hình Gaza. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang đánh cược rằng chiến tranh với Iran sẽ giúp khôi phục vị thế của mình sau các cuộc tấn công ngày 7/10/2025, đồng thời bảo vệ ông khỏi rủi ro chính trị và pháp lý. Việc ông Trump ủng hộ Israel bất chấp các cáo buộc tội ác chiến tranh tại lãnh thổ Palestine, Lebanon và Iran khiến không gian cho ngoại giao bị thu hẹp đáng kể. Con đường dẫn đến hòa bình với Iran có thể không chỉ đi qua Tehran mà còn phải đi qua Gaza.
