Chiến lược năng lượng của Iran: Tấn công vùng Vịnh nhằm gây áp lực toàn cầu
Iran đang thực hiện một loạt cuộc tấn công vào các cơ sở năng lượng trọng yếu trên khắp vùng Vịnh, với mục tiêu chiến lược nhằm buộc Mỹ phải nhượng bộ và chấm dứt xung đột. Theo các chuyên gia, động thái này không chỉ nhằm trả đũa Israel mà còn hướng đến việc gây tổn thất kinh tế cho các bên không trực tiếp tham gia, từ đó tạo sức ép lên Washington.
Bối cảnh và động thái tấn công
Ngày 18/3, Iran đã nhắm mục tiêu vào nhiều cơ sở năng lượng tại Trung Đông, bao gồm trung tâm khí đốt tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới ở Qatar. Đây là phản ứng trước việc Israel tấn công một mỏ khí đốt của Iran vài giờ trước đó. Kể từ khi chiến sự bùng nổ vào ngày 28/2, Tehran đã không kích nhiều cơ sở năng lượng, chẳng hạn như nhà máy lọc dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ và hai nhà máy lọc dầu ở Kuwait.
Matthew Powell, giảng viên nghiên cứu chiến lược và không quân tại Đại học Portsmouth (Mỹ), nhận định: "Các đòn tấn công của Iran vào cơ sở năng lượng vùng Vịnh là một phần chiến lược để chứng minh năng lực với cộng đồng quốc tế. Khả năng sử dụng vũ lực từ lâu đã là yếu tố then chốt duy trì vị thế chính trị trong nước của Iran."
Hai mục tiêu chính của Iran
Theo ông Powell, Iran theo đuổi hai mục tiêu chính khi tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh.
Làm rạn nứt mối quan hệ giữa Mỹ và đồng minh
Đầu tiên, Iran hy vọng những thiệt hại kinh tế ở các quốc gia vùng Vịnh sẽ ảnh hưởng đến tâm lý hỗ trợ dành cho Mỹ. Các quốc gia này phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu năng lượng để thu ngân sách. Ví dụ, tại Qatar, ngành dầu khí chiếm 83% tổng thu ngân sách nhà nước năm 2023. Nếu doanh thu giảm đáng kể do không thể chế biến năng lượng, một số quốc gia có thể bắt đầu đặt câu hỏi về mối quan hệ đồng minh với Mỹ.
Kịch bản này sẽ làm giảm khả năng Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự ở Trung Đông, cũng như cơ hội phô trương sức mạnh và ảnh hưởng trong khu vực. Cuộc đối đầu giữa Mỹ - Israel và Iran đã tác động đáng kể đến các quốc gia vùng Vịnh. Goldman Sachs ước tính GDP của Qatar và Kuwait có thể giảm tới 14% nếu chiến sự kéo dài đến cuối tháng 4.
Đẩy giá năng lượng toàn cầu
Mục tiêu thứ hai, và bao trùm hơn, của Iran là đẩy giá năng lượng toàn cầu. Trung Đông là khu vực cung cấp năng lượng quan trọng toàn cầu, vì vậy mọi gián đoạn nguồn cung trong khu vực này có thể tác động gần như ngay lập tức đến giá cả. Giá một thùng dầu Brent đã tăng từ khoảng 68 USD vào ngày 27/2 lên gần 100 USD, chủ yếu do gián đoạn tại eo biển Hormuz.
Ông Powell chia sẻ: "Iran mong muốn tình hình hiện tại sẽ buộc các quốc gia trên toàn thế giới phải đặt câu hỏi về hành động của Mỹ tại Iran." Tại Philippines, chính phủ yêu cầu các cơ quan cắt giảm lượng điện và nhiên liệu tiêu thụ từ 10-20%, trong khi chính phủ Anh công bố gói hỗ trợ trị giá 71 triệu USD cho những cá nhân dùng dầu mỏ sưởi ấm.
Khủng hoảng năng lượng toàn cầu
Hôm 23/3, Fatih Birol, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cảnh báo thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ hơn cả hai cú sốc dầu mỏ năm 1973 và 1979 cộng với hậu quả từ xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Theo Al Jazeera, ông Birol cho biết gián đoạn tại eo biển Hormuz và những đợt tấn công vào các cơ sở năng lượng đã làm giảm nguồn cung dầu toàn cầu khoảng 11 triệu thùng mỗi ngày.
"Nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với mối đe dọa rất lớn. Tôi rất hy vọng vấn đề được giải quyết càng sớm càng tốt", ông Birol nói. Người đứng đầu IEA đang tham vấn với nhiều quốc gia về việc giải phóng thêm dự trữ dầu chiến lược nếu cần, nhưng "giải pháp quan trọng nhất" là lưu thông eo biển trở lại.
Áp lực chính trị đối với Mỹ
Dưới góc nhìn của Iran, việc tấn công các cơ sở năng lượng có thể làm suy yếu sự ủng hộ của người dân Mỹ với Tổng thống Donald Trump, buộc Nhà Trắng thay đổi đường lối chính trị. Giá xăng tăng lên mức trung bình 3,60 USD/gallon tại Mỹ, gánh nặng đè nặng lên vai người tiêu dùng sẽ gây áp lực với ông Trump trước thềm bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới.
Ông Powell kết luận: "Iran có khả năng sẽ tiếp tục tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng, khi Tehran có thể tăng chi phí chiến tranh lên cả những bên không trực tiếp tham gia, đẩy sức ép toàn cầu lên Mỹ để chấm dứt xung đột."
