Cố vấn cấp cao Iran Ali Larijani thiệt mạng trong cuộc tấn công của Mỹ và Israel tại Tehran
Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani, 68 tuổi, cố vấn cấp cao của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng máy bay của Mỹ và Israel tại thủ đô Tehran vào ngày 17.3. Phía Iran đã chính thức xác nhận thông tin này, gây chấn động trong giới chính trị và an ninh quốc tế.
Hành trình chính trị đầy biến động
Ali Larijani từng đứng đầu cơ quan phát thanh truyền hình nhà nước Iran trong suốt 10 năm trước khi từ chức vào năm 2004 để trở thành cố vấn an ninh cho ông Ali Khamenei. Đến năm 2005, ông chính thức được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, một vị trí then chốt trong bộ máy quyền lực của Iran.
Với tư cách là Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Iran từ năm 2005, ông Larijani nổi tiếng với lập trường cứng rắn. Ông từng tuyên bố rằng nếu Iran chấp nhận những ưu đãi do Liên minh châu Âu đưa ra để đổi lấy việc từ bỏ chu trình nhiên liệu hạt nhân, thì điều đó sẽ giống như "đổi một viên ngọc trai lấy một thanh kẹo".
Sự nghiệp chính trị đa dạng và ảnh hưởng sâu rộng
Sau khi từ chức trưởng đoàn đàm phán hạt nhân và Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao vào tháng 10.2007, ông Larijani tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội Iran từ năm 2008 đến năm 2020. Cũng trong năm 2020, ông Ali Khamenei đã bổ nhiệm ông làm cố vấn chính trị và thành viên của Hội đồng Lợi ích quốc gia, theo thông tin từ Reuters.
Sau cuộc chiến 12 ngày của Israel hồi tháng 6.2025, vị thế của ông Larijani càng được củng cố mạnh mẽ. Ông một lần nữa được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, trực tiếp điều phối các chiến lược quốc phòng và giám sát chính sách hạt nhân của Iran.
Vai trò ngoại giao nổi bật và ảnh hưởng chính trị
Trong thời gian gần đây, ông Larijani ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên đấu trường ngoại giao quốc tế. Ông đã thực hiện các chuyến công du đến các quốc gia vùng Vịnh như Oman và Qatar, trong bối cảnh Tehran thận trọng tham gia vào các cuộc đàm phán khu vực.
Đặc biệt, trong hai tuần đầu tiên của cuộc chiến hiện tại, ông Larijani đóng vai trò nổi bật hơn nhiều so với tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei, người chưa từng xuất hiện trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm thay thế người cha quá cố.
Nhân vật chủ chốt trong hệ thống chính trị Iran
Các chuyên gia quốc tế đánh giá ông Larijani là một nhân vật chủ chốt trong cuộc chiến sinh tồn của nước Cộng hòa Hồi giáo và là cánh tay phải của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Ông David Khalfa, đồng sáng lập Diễn đàn Trung Đông Đại Tây Dương (Pháp), nhận định: "Ông Larijani là nhân vật trung tâm trong việc duy trì sự liên tục của chính phủ Iran trong vài tháng qua, và đặc biệt kể từ tháng 6.2025".
Ông Khalfa nhấn mạnh thêm: "Ông ấy thực sự là người chịu trách nhiệm về sự tồn tại của chế độ, chính sách khu vực và chiến lược quốc phòng của Iran. Vụ ám sát này cũng gửi một thông điệp rõ ràng đến người dân Iran".
Con người của sự khôn ngoan và kinh nghiệm
Ông Larijani được cho là đã giành được sự tin tưởng tuyệt đối của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei sau một sự nghiệp lâu dài trải qua nhiều lĩnh vực: quân đội, truyền thông và lập pháp. Ông là người cân bằng giữa lòng trung thành về tư tưởng và nghệ thuật ngoại giao thực dụng, đã lãnh đạo chính sách hạt nhân và ngoại giao chiến lược của Iran trong nhiều năm.
Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án về Iran của Nhóm Khủng hoảng quốc tế (Bỉ), nhận xét: "Ông Larijani là một người thực sự am hiểu nội tình, một người điều hành khôn ngoan, quen thuộc với cách thức hoạt động của hệ thống chính trị Iran".
Gia thế và những thăng trầm chính trị
Ali Larijani chào đời tại thành phố Najaf của Iraq vào năm 1957 trong một gia đình có cha là một giáo sĩ Hồi giáo Shia nổi tiếng và thân cận với nhà sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran Ruhollah Khomeini. Gia đình ông đã có ảnh hưởng lớn trong hệ thống chính trị Iran trong nhiều thập niên, mặc dù một số người thân của ông từng là mục tiêu của các cáo buộc tham nhũng (mà họ đều phủ nhận).
Trên con đường chính trị, ông Larijani từng ra tranh cử tổng thống năm 2005 nhưng thua ông Mahmoud Ahmadinejad. Sau đó, ông bị loại khỏi danh sách ứng cử viên tổng thống trong các năm 2021 và 2024, theo thông tin từ AFP.
Sự ra đi đột ngột của ông Ali Larijani trong cuộc tấn công tại Tehran không chỉ là một mất mát lớn đối với hệ thống chính trị Iran, mà còn làm thay đổi cục diện an ninh khu vực và quốc tế trong bối cảnh căng thẳng leo thang.
