Ali Larijani: Từ nhà toán học-triết gia đến nhân vật chủ chốt trong khủng hoảng Iran
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Iran với Mỹ và Israel sau các cuộc không kích khiến Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, một gương mặt đang nổi lên như nhân vật chủ chốt định hình phản ứng của Tehran: Ali Larijani, Tổng thư ký 67 tuổi của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC).
Giọng điệu cứng rắn trong khủng hoảng
Chỉ 24 giờ sau khi các cuộc không kích của Mỹ-Israel diễn ra, Larijani đã xuất hiện trên truyền hình nhà nước với thông điệp đe dọa gay gắt. "Nước Mỹ và chế độ Zionist (Israel) đã thiêu đốt trái tim của dân tộc Iran. Chúng tôi sẽ thiêu đốt trái tim của họ", ông tuyên bố trên mạng xã hội.
Ông khẳng định thêm: "Những người lính quả cảm và dân tộc vĩ đại của Iran sẽ giáng xuống một bài học không thể quên cho các thế lực áp bức quốc tế tàn bạo". Sự thay đổi giọng điệu này đánh dấu bước ngoặt đối với một chính khách vốn được biết đến với phong cách điềm tĩnh và thực dụng.
Xuất thân từ gia tộc quyền lực
Sinh ngày 3/6/1958 tại Najaf trong một gia đình giàu có có nguồn gốc từ Amol, Larijani thuộc về một dòng tộc quyền lực đến mức tạp chí Time từng mô tả họ là "gia tộc Kennedy của Iran". Cha ông, Mirza Hashem Amoli, là học giả tôn giáo nổi tiếng, trong khi các anh em trai của ông đều nắm giữ những vị trí then chốt trong hệ thống chính trị Iran.
Mối liên hệ của Larijani với tầng lớp tinh hoa cách mạng còn mang tính cá nhân sâu sắc. Năm 20 tuổi, ông kết hôn với Farideh Motahari, con gái của Morteza Motahhari - cố vấn thân cận của người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran, Ruhollah Khomeini.
Hành trình từ toán học đến chính trường
Khác với nhiều nhân vật cùng thế hệ chỉ xuất thân từ các học viện tôn giáo, Larijani sở hữu nền tảng học thuật thế tục ấn tượng. Năm 1979, ông lấy bằng cử nhân Toán học và Khoa học Máy tính tại Đại học Công nghệ Sharif, sau đó hoàn thành bằng thạc sĩ và tiến sĩ triết học phương Tây tại Đại học Tehran với luận án nghiên cứu về triết gia Immanuel Kant.
Sau Cách mạng Hồi giáo 1979, sự nghiệp chính trị của Larijani bắt đầu với việc gia nhập Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào đầu thập niên 1980. Ông lần lượt giữ các vị trí quan trọng như Bộ trưởng Văn hóa (1994-1997), Tổng giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Iran (1994-2004), và đặc biệt là Chủ tịch Quốc hội ba nhiệm kỳ liên tiếp từ 2008 đến 2020.
Vai trò trong các thỏa thuận hạt nhân
Larijani từng đóng vai trò then chốt trong hồ sơ hạt nhân của Iran. Năm 2005, ông được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao và trưởng đoàn đàm phán hạt nhân, dù sau đó từ chức vào năm 2007 do bất đồng với chính sách của Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad.
Trong vai trò Chủ tịch Quốc hội, ông đã thúc đẩy việc phê chuẩn Thỏa thuận Hạt nhân năm 2015 (JCPOA) giữa Iran và các cường quốc, thể hiện tư duy thực dụng và sẵn sàng thỏa hiệp trong một số vấn đề.
Sự trở lại và cứng rắn hóa
Sau khi rời Quốc hội năm 2020 và hai lần bị Hội đồng Giám hộ loại khỏi danh sách ứng viên tổng thống (2021 và 2024), Larijani đã trở lại vị trí có ảnh hưởng vào tháng 8/2025 khi được Tổng thống Masoud Pezeshkian tái bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.
Kể từ đó, lập trường của ông ngày càng cứng rắn. Tháng 10/2025, xuất hiện thông tin cho rằng Larijani đã hủy một thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), tuyên bố các báo cáo của cơ quan này "không còn hiệu lực".
Ngoại giao giữa thời chiến và sự đảo chiều
Điều đáng chú ý là chỉ vài tuần trước khi căng thẳng leo thang, Larijani vẫn được cho là tham gia các cuộc đàm phán gián tiếp với Mỹ thông qua trung gian Oman. Trong một cuộc phỏng vấn với Al Jazeera trước khi xung đột bùng phát, ông mô tả lập trường của Tehran là "tích cực" và cho rằng "quay lại bàn đàm phán là con đường hợp lý".
Tuy nhiên, các cuộc không kích bắt đầu từ ngày 28/2 đã thay đổi hoàn toàn tình hình. Trong bài phát biểu mới nhất, Larijani bác bỏ các thông tin cho rằng ông muốn nối lại đàm phán với Mỹ, khẳng định Iran sẽ "không đàm phán" với Washington. Thay vào đó, ông tuyên bố Iran sẽ đáp trả bằng "một sức mạnh mà họ chưa từng trải nghiệm trước đây".
Giọng điệu thực dụng vốn là thương hiệu của Larijani dường như đã biến mất - ít nhất là trong giai đoạn hiện tại. Trong bối cảnh Lãnh tụ Khamenei đã qua đời và khu vực đứng bên bờ vực xung đột lớn, Ali Larijani đang định hình một chương mới trong chính sách đối ngoại của Iran, với những tuyên bố cứng rắn và cam kết trả đũa mạnh mẽ.
