Ai Có Thể Kế Nhiệm Đại Giáo Chủ Iran Khamenei Trong Bối Cảnh Căng Thẳng?
Trước khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào ngày 28/2, lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei đã chuẩn bị kế hoạch chuyển giao quyền lực trong trường hợp ông qua đời. Động thái này diễn ra giữa lúc căng thẳng leo thang, với Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông Khamenei đã thiệt mạng, dù Tehran chưa xác nhận thông tin này.
Bối Cảnh Chính Trị Phức Tạp
Ông Ali Khamenei, 86 tuổi, đã lãnh đạo Iran từ năm 1989, kế nhiệm Ayatollah Ruhollah Khomeini - người khởi xướng cách mạng Hồi giáo. Với vai trò tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, ông có tiếng nói quyết định trong mọi vấn đề quan trọng của nhà nước. Ông tự coi mình là người bảo vệ cuộc cách mạng, chịu trách nhiệm duy trì sự tồn tại của nền cộng hòa Hồi giáo.
Tháng 6/2025, trong cuộc chiến 12 ngày với Israel, ông Khamenei đã nêu tên ba ứng viên có thể được bổ nhiệm nhanh chóng để kế nhiệm. Theo hiến pháp Iran, lãnh đạo tối cao phải là một giáo sĩ và học giả Shia cấp cao, được Hội đồng Chuyên gia bổ nhiệm.
Những Gương Mặt Tiềm Năng Cho Vị Trí Lãnh Đạo
Ông Khamenei chưa bao giờ công khai người được chọn để kế nhiệm. Tuy nhiên, có một số ứng viên nổi bật:
- Mojtaba Khamenei: Con trai của ông Khamenei, 56 tuổi, được đồn đoán là ứng viên tiềm năng. Ông ủng hộ các chính sách cứng rắn của cha mình.
- Hassan Khomeini: Cháu trai của nhà cách mạng quá cố Ruhollah Khomeini, 53 tuổi, được đánh giá là ôn hòa hơn với cả trong nước và quốc tế.
- Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i: Một nhân vật khác cũng được xem xét trong danh sách kế nhiệm.
Theo các nguồn tin, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang thúc ép việc bổ nhiệm nhanh chóng lãnh đạo mới sau khi ông Khamenei qua đời. Bộ chỉ huy IRGC muốn hoàn tất quyết định trong vài giờ tới, cụ thể là trước rạng sáng 1/3.
Phản Ứng Quốc Tế Và Đánh Giá Của CIA
Tổng thống Trump tuyên bố đây là "cơ hội lớn nhất duy nhất để người dân Iran giành lại đất nước của mình", trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khuyến khích người dân Iran xuống đường. Trước cuộc tấn công ngày 28/2, Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đánh giá rằng ngay cả khi loại bỏ được ông Khamenei, người thay thế vẫn có thể là nhân vật cứng rắn thuộc IRGC.
Đánh giá của CIA xem xét nhiều kịch bản, bao gồm khả năng IRGC nắm quyền, nhưng không kết luận chắc chắn. IRGC là lực lượng quân sự tinh nhuệ, có nhiệm vụ bảo vệ sự cai trị của giới giáo sĩ Hồi giáo Shi’ite tại Iran.
Hậu Quả Chính Trị Và Cảnh Báo Từ Washington
Nếu ông Khamenei thực sự qua đời, đây sẽ là sự kiện chấn động trong lịch sử Iran, tạo nên bước ngoặt lớn sau nhiều thập kỷ. Thượng nghị sĩ Jack Reed, lãnh đạo đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân sự, cảnh báo về "những hậu quả sẽ kéo dài hơn cả nhiệm kỳ tổng thống này" sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel.
Ông Reed chỉ trích: "Bất chấp nguyện vọng rõ ràng của người dân Mỹ, Tổng thống Trump đã đẩy quốc gia chúng ta vào một cuộc chiến tranh lớn với Iran, một cuộc chiến mà ông ấy chưa bao giờ đưa ra lý do chính đáng, chưa bao giờ xin phép Quốc hội, và ông không có mục tiêu cuối cùng nào".
Tình hình hiện tại cho thấy sự bất ổn chính trị sâu sắc tại Iran, với nhiều yếu tố trong nước và quốc tế đan xen, làm phức tạp thêm quá trình chuyển giao quyền lực.
