Iran Đối Mặt Với Cuộc Chuyển Giao Quyền Lực Lịch Sử Sau Cái Chết Của Lãnh Tụ Tối Cao
Sự kiện chấn động xảy ra khi Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng trong một cuộc không kích của Mỹ và Israel vào văn phòng của ông tại trung tâm Tehran vào sáng ngày 28/2. Truyền thông nhà nước Iran đã xác nhận thông tin này, mở ra một giai đoạn bất ổn chính trị khi vị trí quyền lực nhất đất nước bị bỏ trống mà không có người kế nhiệm được chỉ định trước.
Hội Đồng Chuyên Gia Đảm Nhận Trách Nhiệm Lựa Chọn Lãnh Đạo Mới
Với sự ra đi đột ngột của ông Khamenei, Hội đồng Chuyên gia, một cơ quan dân cử gồm 88 giáo sĩ cao cấp, sẽ có trách nhiệm quan trọng trong việc chọn ra lãnh đạo kế tiếp. Quá trình này được dự báo sẽ phức tạp và có thể dẫn đến những tranh cãi nội bộ, đặc biệt khi không có ứng viên rõ ràng nào được đề cử từ trước.
Năm Ứng Viên Tiềm Năng Cho Vị Trí Quyền Lực Nhất Iran
Giới chuyên gia đã chỉ ra năm cái tên nổi bật có khả năng tranh cử cho chiếc ghế lãnh tụ tối cao, mỗi người mang những ưu điểm và hạn chế riêng biệt.
Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai thứ hai của cố lãnh tụ, được xem là ứng viên nổi bật nhất nhờ tầm ảnh hưởng sâu rộng và mối liên hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cùng lực lượng dân quân Basij. Tuy nhiên, việc chuyển giao quyền lực theo kiểu "cha truyền con nối" không được ủng hộ trong giới giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite ở Iran, và bản thân Mojtaba không phải là giáo sĩ cấp cao cũng như chưa từng đảm nhận vai trò chính thức trong chính quyền.
Alireza Arafi, 67 tuổi, là một giáo sĩ có uy tín và rất thân cận với ông Khamenei. Ông hiện giữ chức Phó chủ tịch Hội đồng Chuyên gia và là thành viên Hội đồng Giám hộ quyền lực, nơi phê duyệt các ứng viên bầu cử và luật pháp. Arafi cũng đứng đầu hệ thống chủng viện Iran, nhưng ông không có mối liên hệ chặt chẽ với bộ máy an ninh và thiếu sức nặng chính trị.
Mohammad Mehdi Mirbagheri, ngoài 60 tuổi, đại diện cho phe bảo thủ cực đoan trong giới giáo sĩ. Là thành viên Hội đồng Chuyên gia, ông có quan điểm rất cứng rắn với phương Tây và tin rằng xung đột giữa người có đức tin và kẻ ngoại đạo là không thể tránh khỏi. Mirbagheri hiện đứng đầu Học viện Khoa học Hồi giáo tại thành phố thánh địa Qom.
Hassan Khomeini, ngoài 50 tuổi, cháu nội của đại giáo chủ Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran. Điều này mang lại cho ông tính chính danh về cả tôn giáo lẫn cách mạng. Tuy nhiên, ông chỉ quản lý lăng mộ Khomeini và chưa từng giữ chức vụ công nào, đồng thời có ít ảnh hưởng đến bộ máy an ninh hay giới tinh hoa cầm quyền. Hassan Khomeini được biết đến với tư tưởng ít cứng rắn hơn so với nhiều đồng nghiệp.
Hashem Hosseini Bushehri, gần 70 tuổi, là giáo sĩ cao cấp có mối liên hệ chặt chẽ với các cơ quan quản lý việc kế nhiệm, đặc biệt là Hội đồng Chuyên gia, nơi ông giữ chức Phó chủ tịch thứ nhất. Bushehri thân cận với cố lãnh đạo Khamenei nhưng ít tiếng tăm trong nước và không có mối quan hệ sâu rộng với IRGC.
Nguy Cơ Cạnh Tranh Quyền Lực Và Ảnh Hưởng Của Các Lực Lượng An Ninh
Cái chết của Lãnh tụ Tối cao Khamenei có khả năng tạo ra một cuộc cạnh tranh quyền lực sâu sắc tại Iran, đặc biệt là giữa phe bảo thủ cứng rắn và những người ôn hòa thực dụng, sẵn sàng đạt thỏa thuận với phương Tây. Theo nhà phân tích Andrew Tillett từ Financial Review, hành động của IRGC, lực lượng thực thi đường lối cứng rắn, và Artesh, quân đội chính quy Iran với tinh thần dân tộc cao hơn và ít giáo điều tôn giáo, sẽ đóng vai trò quyết định trong việc định hình lãnh đạo tiếp theo.
Can Kasapoglu, chuyên gia cấp cao tại Viện Hudson (Mỹ), cảnh báo rằng nếu IRGC tận dụng thời điểm này để đưa các sĩ quan cấp cao cứng rắn lên nắm quyền, bộ máy lãnh đạo Iran có thể chuyển từ chính quyền giáo sĩ sang chính quyền quân sự. Tuy nhiên, đây không phải là kiểu thay đổi mà Tổng thống Trump hay Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu mong muốn.
Cả Tổng thống Trump lẫn Thủ tướng Netanyahu đều công khai kêu gọi người dân Iran xuống đường và nắm quyền điều hành đất nước. Tuy nhiên, giữa những hỗn loạn của các cuộc tập kích đáp trả, hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy người Iran hưởng ứng lời kêu gọi này, để lại tương lai chính trị của đất nước trong tình trạng bấp bênh.
