Đề xuất giao UBND cấp xã kiểm tra luật sư vấp phải phản ứng từ giới chuyên môn
Theo thống kê mới nhất, Việt Nam hiện có hơn 21.000 luật sư đang hành nghề, trong đó riêng Thành phố Hồ Chí Minh chiếm gần 10.000 người. Trên toàn quốc, có khoảng 6.300 tổ chức hành nghề luật sư (TP.HCM có 2.500), cùng với 630 chi nhánh và 778 luật sư hoạt động với tư cách cá nhân. Trong bối cảnh này, một đề xuất từ Bộ Tư pháp trong dự thảo luật Luật sư (sửa đổi) đang thu hút sự chú ý đặc biệt: giao cho Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã thực hiện kiểm tra hành chính về tổ chức và hoạt động của luật sư.
Liên đoàn luật sư Việt Nam đề nghị xem xét lại đề xuất
Liên đoàn luật sư Việt Nam đã lên tiếng phản đối nội dung này, cho rằng cần phải trao đổi thêm trước khi quyết định. Lý do được đưa ra là UBND cấp xã hiện nay, sau quá trình sáp nhập, đang phải đối mặt với nhiều công việc cấp thiết hơn. Đồng thời, tổ chức này nhấn mạnh rằng luật sư không phải là một hộ kinh doanh thông thường, mà là một chức danh tư pháp đặc thù, đòi hỏi sự quản lý chuyên sâu.
Theo tờ trình lấy ý kiến của Bộ Tư pháp, đề xuất này nhằm mục đích phù hợp với điều kiện và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương. Song song đó, Sở Tư pháp sẽ tiếp tục thực hiện kiểm tra hoạt động của luật sư hành nghề với tư cách cá nhân tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cũng như chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư có trụ sở trên địa bàn tỉnh, thành phố. Ngoài ra, Sở Tư pháp cũng sẽ kiểm tra các tổ chức không phải tổ chức hành nghề luật sư nhưng kinh doanh dịch vụ pháp lý.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Đề xuất chưa phù hợp với thực tiễn
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, đã thẳng thắn bày tỏ quan điểm rằng đề xuất này là chưa phù hợp với thực tiễn và đặc thù nghề nghiệp. Ông giải thích rằng luật sư hoạt động dựa trên nguyên tắc độc lập, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, và việc kiểm tra không chỉ đơn thuần là hành chính mà còn liên quan đến hồ sơ vụ việc, bí mật khách hàng và đạo đức nghề nghiệp.
"Cán bộ tại UBND cấp xã hiện nay thường phải kiêm nhiệm nhiều đầu việc và không có chuyên môn sâu về lĩnh vực bổ trợ tư pháp. Do đó, việc giao quyền kiểm tra cho cấp cơ sở dễ dẫn đến tình trạng kiểm tra hình thức, hoặc nhiều khi kiểm tra mà không nắm chắc chuyên môn", luật sư Hậu nhận định. Ông cũng nhấn mạnh rằng luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người và công lý, không nên bị quản lý như một hộ kinh doanh thông thường.
Nguy cơ ảnh hưởng đến tính độc lập của luật sư
Theo luật sư Hậu, quy định hiện hành trong luật Luật sư 2006 và Nghị định số 123 năm 2013 đã phân công rõ ràng: Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm quản lý nhà nước, trong khi Sở Tư pháp thực hiện trực tiếp việc thanh tra, kiểm tra tại địa phương. Tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Liên đoàn luật sư Việt Nam và Đoàn luật sư đảm nhiệm chế độ tự quản và giám sát đạo đức.
Ông lo ngại rằng việc giao quyền kiểm tra cho UBND cấp xã có thể tạo ra sự chồng chéo và không đúng thẩm quyền chuyên môn, đặc biệt khi luật Thanh tra 2025 yêu cầu hoạt động kiểm tra chuyên ngành phải do cơ quan có thẩm quyền quản lý nhà nước thực hiện. Hơn nữa, điều này có thể dẫn đến "xung đột lợi ích", vì luật sư thường tham gia các vụ án hành chính mà một bên có thể là cơ quan nhà nước tại địa phương, làm suy giảm khả năng bảo vệ quyền lợi khách hàng một cách khách quan.
Luật sư Kim Vinh: Nên duy trì vai trò của Sở Tư pháp
Luật sư - tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vinh, nguyên thẩm phán TAND tối cao, cũng đồng tình rằng đề xuất này là chưa phù hợp. Bà chỉ ra rằng theo điều 6 luật Luật sư 2006, quản lý luật sư cần kết hợp giữa quản lý nhà nước và tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Trong khi đó, UBND cấp xã chỉ có quyền hạn quản lý hành chính và dịch vụ công trên địa bàn, theo điều 22 luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.
Bà cảnh báo rằng việc để UBND cấp xã kiểm tra có thể tạo ra sự khập khiễng trong quản lý, gây khó khăn cho luật sư khi phải đáp ứng yêu cầu địa phương trong khi vẫn đảm bảo sự thống nhất của hệ thống tư pháp quốc gia. Thay vào đó, bà đề xuất: "Tôi cho rằng nên giữ nguyên quy định hiện hành, thay vì giao thêm nhiệm vụ cho UBND cấp xã thì hãy để cho Sở Tư pháp tiếp tục làm công việc như hiện nay mà họ đang làm rất tốt".
Như vậy, đề xuất giao UBND cấp xã kiểm tra hành chính luật sư đang vấp phải nhiều ý kiến phản đối từ giới chuyên môn, với những lo ngại về tính khả thi, chuyên môn và tác động đến tính độc lập nghề nghiệp. Cuộc thảo luận này dự kiến sẽ tiếp tục diễn ra trong quá trình sửa đổi luật Luật sư.
