Chiều 30.7, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ 3 thẩm tra dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Tại phiên họp, các đại biểu đặc biệt quan tâm đến tình trạng lao động Việt Nam vi phạm pháp luật tại Nhật Bản ngày càng gia tăng, nhất là ở nhóm lao động phổ thông, thời vụ và đặc định.
Gia tăng vi phạm pháp luật tại Nhật Bản
Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, dẫn số liệu thống kê về tình hình phạm tội của công dân Việt Nam tại Nhật Bản. Theo đó, trong năm 2025, tổng số vụ bắt giữ liên quan đến công dân Việt Nam tăng 11,2% so với năm 2024, từ 9.690 vụ lên 10.773 vụ. Tổng số người bị bắt tăng 4,4%, từ 3.990 người lên 4.167 người. Việt Nam hiện đứng đầu trong số các quốc gia có công dân bị bắt giữ tại Nhật Bản cả về số vụ và số cá nhân.
Ông Tiến nhấn mạnh: “Nếu không được trang bị kiến thức về pháp luật, văn hóa, tác phong và các quy định tại nước sở tại, người lao động rất dễ phát sinh vi phạm.” Từ thực tế này, ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định thành lập các trung tâm đào tạo giáo dục định hướng chung, để doanh nghiệp có thể đăng ký cho người lao động tham gia học tập trước khi xuất cảnh. Giải pháp này không chỉ giải quyết khoảng trống pháp lý đối với lao động đi làm việc theo diện ký trực tiếp mà còn góp phần hạn chế vi phạm pháp luật tại nước sở tại.
Giải pháp từ giáo dục định hướng
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết hiện có khoảng 900.000 lao động Việt Nam đang làm việc tại 57 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 480.000 người tại Nhật Bản – thị trường có số lượng lao động Việt Nam lớn nhất. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm pháp luật của người Việt tại đây cũng đáng lo ngại. Ông Thắng nói: “Đáng chú ý, vi phạm chủ yếu xảy ra ở nhóm lao động phổ thông, lao động thời vụ và lao động đặc định. Trong khi đó, nhóm lao động có trình độ, chất lượng cao thường có ý thức chấp hành pháp luật và văn hóa làm việc tốt hơn.”
Theo Thứ trưởng, tình trạng này khiến một số quốc gia tiếp nhận lao động có xu hướng tăng cường kiểm soát, thậm chí khoanh vùng lao động Việt Nam. Một số nơi còn xem xét yếu tố địa phương, siết chặt quản lý đối với lao động đến từ những địa phương có tỷ lệ vi phạm cao. Nguyên nhân chính là công tác giáo dục định hướng, giáo dục pháp luật chưa đáp ứng yêu cầu. Do đó, cần tăng cường giáo dục và quản lý chặt chẽ hơn ngay từ trước khi xuất cảnh.
Nâng cao chất lượng lao động
Bộ Nội vụ đang rà soát, giải quyết tình trạng chồng chéo trong quản lý giữa các bộ, ngành, nhất là trong đào tạo nghề, dạy nghề, định hướng nghề nghiệp và đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Chính phủ đã thống nhất chủ trương chuyển phần kỹ năng dạy nghề về một đầu mối để liên thông quản lý. Khi đó, quá trình từ đào tạo nghề, định hướng đến đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài sẽ được tổ chức thống nhất hơn. Việc nâng cao chất lượng người lao động sẽ tiếp tục được triển khai trong thời gian tới nhằm mở rộng cơ hội việc làm ở nước ngoài và hạn chế các hành vi vi phạm, nâng cao uy tín của lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, nhấn mạnh việc sửa đổi luật có ý nghĩa quan trọng, tác động trực tiếp đến phát triển nguồn nhân lực. Bà Thanh nêu thực tế: “Tình trạng người lao động bỏ trốn; doanh nghiệp tuyển dụng nhưng chất lượng lao động đầu vào chưa cao, khiến người lao động không đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp ở nước ngoài, sau đó bỏ công ty, vi phạm pháp luật nước sở tại… đã ảnh hưởng đến uy tín của lao động Việt Nam tại một số thị trường. Bên cạnh đó là tình trạng lừa đảo người lao động, thu phí cao đối với người có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài.”
Bà Thanh yêu cầu tạo hành lang pháp lý thông thoáng, minh bạch để nâng cao chất lượng, kỷ luật lao động; đồng thời phát huy hiệu quả nguồn nhân lực có kỹ năng, kinh nghiệm sau khi người lao động trở về phục vụ phát triển đất nước. Bà nhấn mạnh: “Yêu cầu đặt ra là phải khắc phục được những vướng mắc, tồn tại, hạn chế trong thời gian qua.” Người lao động khi làm việc ở nước ngoài phải thực hiện đúng cam kết, chấp hành nghiêm pháp luật của nước sở tại và không ngừng nâng cao trình độ, tay nghề. Trong bối cảnh thị trường lao động ngoài nước tiếp tục mở rộng, chất lượng và ý thức chấp hành pháp luật của người lao động ngày càng trở thành yếu tố quan trọng để duy trì thị trường, bảo vệ quyền lợi người lao động và uy tín của lao động Việt Nam.
