Hành Trình Gian Nan Đưa Gia Đình Sang Nhật Đoàn Tụ Của Lao Động Việt
Ngoài việc chăm chỉ làm việc và tích lũy tài chính, nhiều lao động xuất khẩu Việt Nam đang nỗ lực học tiếng Nhật và chuyển đổi sang visa kỹ sư để bảo lãnh người thân sang đoàn tụ, sau nhiều năm xa cách. Câu chuyện này không chỉ là khát vọng cá nhân mà còn phản ánh xu hướng định cư lâu dài tại xứ sở hoa anh đào.
Từ Thực Tập Sinh Đến Visa Kỹ Sư: Con Đường Của Anh Nguyễn Trần Khâm
Năm 2026, gia đình anh Nguyễn Trần Khâm đón Tết Bính Ngọ thứ ba tại Nhật Bản trong căn nhà phố rộng 164 m2. Nhớ lại thời gian xa vợ con vì đại dịch, người đàn ông 36 tuổi chia sẻ rằng những năm làm việc không biết mệt mỏi để đủ điều kiện bảo lãnh gia đình đã được đền đáp xứng đáng.
Hành trình của anh Khâm bắt đầu từ năm 2014, khi tốt nghiệp Cao đẳng Điện lực và có hai năm làm việc cho công ty Nhật tại Bình Dương. Anh quyết định sang Nhật theo diện thực tập sinh ngành lắp ráp bảng điện, với sự hỗ trợ tài chính từ gia đình vay 80 triệu đồng.
Trong ba năm làm việc với mức lương hơn 700 yen mỗi giờ và ít tăng ca, anh dành thời gian rảnh để học tiếng Nhật thay vì làm thêm. Kết thúc chương trình, anh tích lũy khoảng 300 triệu đồng, thấp hơn nhiều bạn bè, nhưng đạt trình độ N1 – cấp độ cao cấp. Vốn tiếng Nhật này giúp anh tìm được công việc văn phòng tại công ty Nhật khi về nước.
Năm 2019, khi con trai mới hai tháng tuổi, anh Khâm quyết định trở lại Nhật Bản theo visa kỹ sư, làm phiên dịch cho doanh nghiệp ở Nagano. Thu nhập của anh gần gấp đôi trước đây, được hỗ trợ thi bằng lái và cấp ôtô đi làm. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 khiến anh không thể về nước, với giá vé máy bay có lúc lên tới cả trăm triệu đồng. Vợ anh phải đưa con về quê ngoại nhờ hỗ trợ.
"Con ốm mà chỉ nhìn qua màn hình là cảm giác rất bất lực", anh tâm sự. Trong thời gian này, anh dồn sức tích lũy để đủ điều kiện bảo lãnh gia đình. Đầu năm 2022, vợ con anh đã sang Nhật đoàn tụ. Hai năm sau, anh mua nhà, trả góp trong 35 năm với số tiền tương đương tiền thuê nhà trước đó.
Hiện tại, anh quản lý nhóm thực tập sinh và lao động kỹ năng đặc định tại công ty ở Nagano. Vợ anh làm bán thời gian tại quán ăn, trong khi con trai được trợ cấp khoảng 10.000 yen mỗi tháng đến năm 18 tuổi, đủ chi trả học phí và tiền ăn ở trường. "Hơn 10 năm bôn ba nhưng xứng đáng để gia đình có cuộc sống tốt hơn", anh khẳng định.
Con Đường Du Học Dẫn Đến Định Cư Của Chị Đoàn Phương Thảo
Nếu anh Khâm đi lên từ diện thực tập sinh, chị Đoàn Phương Thảo, 36 tuổi, lại chọn con đường du học. Năm 2010, dù đỗ đại học trong nước, chị chuyển hướng học tiếng Nhật để thi vào một đại học công lập tại Nhật Bản. Nhờ được miễn học phí và làm thêm, chị tự trang trải bốn năm học.
Sau khi tốt nghiệp, chị ứng tuyển vào doanh nghiệp Nhật và hưởng visa kỹ sư. Năm 2017, chị kết hôn với bạn trai từng du học Nhật, lần lượt sinh hai con và mua nhà ở Yokohama, tỉnh Kanagawa. Khi công việc ổn định, vợ chồng chị bảo lãnh em trai sang Nhật du học, và sau khi ra trường, người em làm trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Hiện chị Thảo làm việc tại một đại học tư thục, phụ trách tuyển sinh sinh viên quốc tế ngành điều dưỡng, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm về thủ tục và phúc lợi tại Nhật trên mạng xã hội. "Chúng tôi chọn con đường chậm nhưng bền vững. Ở đất khách có gia đình bên cạnh vẫn vui hơn", chị nói.
Xu Hướng Định Cư Lâu Dài Và Những Lưu Ý Quan Trọng
Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, năm 2025, nước này có 2,57 triệu lao động nước ngoài, trong đó người Việt khoảng 600.000, chiếm 23,6% và là cộng đồng đông nhất. Cơ cấu bao gồm:
- Thực tập sinh kỹ năng chiếm khoảng 35%.
- Lao động kỹ năng đặc định chiếm 22%.
- Diện kỹ thuật – tri thức nhân văn – nghiệp vụ quốc tế (visa kỹ sư) chiếm khoảng 18%.
- Gần 11% lưu trú theo diện gia đình.
Dù thực tập sinh 3-5 năm vẫn chiếm số đông, tổng tỷ lệ nhóm tay nghề cao hơn (kỹ năng đặc định và kỹ sư) đã xấp xỉ 40%, cho thấy xu hướng chuyển sang diện lưu trú dài hạn, với cơ hội gia hạn và bảo lãnh người thân.
Ông Nguyễn Thế Đại, Giám đốc Công ty TNHH cung ứng nguồn nhân lực Việt Thành (TP HCM), nhận định xu hướng ở lại sẽ tăng khi Nhật Bản triển khai chương trình phát triển kỹ năng thay thế thực tập kỹ thuật và mở rộng diện lao động tay nghề cao.
Theo ông, không chỉ tại Nhật, lao động Việt ở Hàn Quốc và Đức cũng muốn gắn bó lâu dài khi đã quen với mức sống ổn định và mong tạo tương lai tốt hơn cho con cái. Tuy nhiên, con đường bền vững không nằm ở việc "tìm cách" ở lại mà ở chuẩn bị năng lực, hồ sơ pháp lý ngay từ đầu, tham gia chương trình chính thống, nâng cao tay nghề và ngoại ngữ.
"Ở lại bất hợp pháp có thể khiến họ mất cơ hội xin visa dài hạn, thậm chí bị cấm nhập cảnh", ông lưu ý, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ pháp luật và kế hoạch dài hạn.
