Tạm dừng Nghị định 46, doanh nghiệp vẫn lo ngại về thủ tục an toàn thực phẩm
Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 09, tạm dừng thực hiện Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66 của Quốc hội đến ngày 15/4, được xem là bước đi kịp thời nhằm đồng hành với doanh nghiệp trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp vẫn chưa hết lo lắng về các vấn đề mang tính hệ thống liên quan đến an toàn thực phẩm.
Áp lực từ thủ tục kiểm tra mở rộng
Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc tăng cường an toàn thực phẩm là cần thiết, nhưng giải pháp phải hài hòa, vừa chống gian lận, vừa bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính. Nghị định 46 đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước thiếu chọn lọc, không chỉ áp dụng cho thành phẩm nhập khẩu mà còn cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ, đều bị đưa vào diện tiền kiểm và yêu cầu công bố hợp quy.
Ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện EuroCham, cho biết mức độ kiểm tra nhà nước theo Nghị định 46 tăng gấp nhiều lần so với trước, từ kiểm hồ sơ sang kiểm hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí kiểm cả nguyên liệu và bao bì. Quy trình từ hai cấp chuyển thành ba cấp, trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm, dẫn đến thời gian chờ thông quan tăng mạnh. Với rau quả và thực phẩm tươi sống, chỉ cần chậm từ 9 đến 10 ngày là có thể mất trắng cả lô hàng.
Hậu quả và phản ứng từ doanh nghiệp
Khảo sát sơ bộ của 4 hiệp hội, ngành hàng cho thấy, trước thời điểm Nghị quyết 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng rơi vào tình trạng tương tự. Dù đã giải thoát kịp thời, các doanh nghiệp cho rằng vẫn phải giải quyết nhiều vấn đề mang tính hệ thống.
Đáng chú ý, phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng thời gian qua không xuất phát từ hàng nhập khẩu, nhưng nhóm hàng này lại đang chịu tiền kiểm nặng nề nhất. Không chỉ Nghị định 46, Nghị quyết 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo. Đặc biệt, một số sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành.
Kiến nghị từ các hiệp hội và chuyên gia
Ông Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, nhấn mạnh: Về lâu dài, cần sửa Luật An toàn thực phẩm và ban hành nghị định hướng dẫn phù hợp thì mới tháo gỡ triệt để cho doanh nghiệp. Đại diện Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM nhận định, các vi phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng chủ yếu xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm.
Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, cùng nhiều đại biểu kiến nghị cần thừa nhận rộng rãi các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO, GMP, FSSC 22000 như bằng chứng quan trọng trong bảo đảm an toàn thực phẩm, tránh yêu cầu thêm giấy phép chồng chéo.
Định hướng quản lý theo rủi ro và hậu kiểm
Dưới góc nhìn của VCCI, các quy định về quản lý an toàn thực phẩm như Nghị định 46/2026/NĐ-CP, NQ 66.13/2026/NQ-CP và sắp tới là Luật An toàn thực phẩm cần đi theo định hướng quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, không dàn trải. Cụ thể, chính sách cần tập trung vào các mắt xích có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra tràn lan. Các thủ tục mới chỉ nên được ban hành nếu chứng minh được hiệu quả rõ ràng trong bảo vệ an toàn thực phẩm, đồng thời không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, các cơ quan cần xem xét quản lý hệ thống thay vì chỉ quản lý sản phẩm. Theo đó, cần chuyển từ mô hình quản lý đăng ký - kiểm nghiệm từng sản phẩm sang quản lý toàn diện theo chuỗi giá trị thực phẩm, từ trang trại đến bàn ăn. Việc này đòi hỏi áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO, GMP và các quy trình truy xuất nguồn gốc, kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.
Đề xuất tăng cường năng lực thực thi và chuyển đổi số
Về việc tăng cường năng lực thực thi, các địa phương cần có đủ nhân lực, chuyên môn, ngân sách và thời gian để triển khai chính sách một cách hiệu quả, đồng bộ, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Ngoài ra, VCCI cũng đề xuất thúc đẩy chuyển đổi số và liên thông dữ liệu. Cụ thể, các cơ quan ban ngành đẩy mạnh việc số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất giữa các cơ quan quản lý để tăng tính minh bạch, giảm thiểu thủ tục chồng chéo, nâng cao hiệu quả kiểm tra và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Nhìn chung, dù Nghị định 46 đã tạm dừng, cộng đồng doanh nghiệp vẫn kỳ vọng vào những điều chỉnh sâu rộng hơn trong tương lai để đảm bảo an toàn thực phẩm mà không làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh.
