Xuất khẩu gạo Việt đối mặt thị trường 'mua chậm, chờ giá', kim ngạch sụt giảm
Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan, trong hai tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,3 triệu tấn gạo, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước về mặt khối lượng. Tuy nhiên, một nghịch lý đáng chú ý là kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt xấp xỉ 600 triệu USD, giảm mạnh hơn 11% so với cùng kỳ. Nguyên nhân chính được xác định là do giá xuất khẩu bình quân giảm sâu, chỉ còn dao động trong khoảng 460-465 USD/tấn, thấp hơn đến hơn 15% so với mức giá của cùng kỳ năm ngoái.
Chu kỳ điều chỉnh sau giai đoạn tăng nóng
Diễn biến này phản ánh rõ nét một chu kỳ điều chỉnh của thị trường gạo thế giới, sau giai đoạn tăng nóng kéo dài từ năm 2024 sang 2025. Khi nguồn cung toàn cầu dần được khôi phục, đặc biệt là từ các quốc gia sản xuất lớn như Ấn Độ, Thái Lan và Pakistan, mặt bằng giá gạo thế giới đã nhanh chóng hạ nhiệt. Trong bối cảnh đó, các quốc gia nhập khẩu lớn truyền thống như Philippines, Indonesia hay một số nước châu Phi đã chuyển hướng sang chiến lược 'mua chậm, chờ giá', thay vì tích trữ ồ ạt như trong các giai đoạn trước đó.
Trên thị trường cụ thể, giá gạo 5% tấm của Việt Nam hiện chỉ dao động quanh mức 360-370 USD/tấn, giảm sâu so với đỉnh điểm của năm ngoái. Nhiều khách hàng truyền thống đang kéo dài thời gian đàm phán, chia nhỏ các hợp đồng hoặc thậm chí trì hoãn việc ký kết hợp đồng mới để tránh rủi ro giá tiếp tục giảm. Cùng với đó, nguồn cung trong nước cũng tăng nhanh khi vụ Đông Xuân bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, khiến áp lực dư cung trong ngắn hạn càng trở nên rõ nét hơn.
Biến động mạnh ở các thị trường xuất khẩu
Dữ liệu chi tiết từ hai tháng đầu năm cho thấy một bức tranh không đồng đều:
- Philippines tiếp tục giữ vị trí là khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam, với lượng nhập khẩu đạt khoảng 620.000 tấn, chiếm gần 48% tổng lượng xuất khẩu.
- Tuy nhiên, nhiều thị trường truyền thống khác lại ghi nhận sự suy giảm mạnh mẽ, chẳng hạn như xuất khẩu sang Ghana giảm khoảng 31%, và sang Bờ Biển Ngà giảm tới trên 90%.
- Đáng chú ý, Indonesia - từng là thị trường lớn trong năm 2024-2025 - nay gần như chững lại do đang theo đuổi chiến lược tự chủ lương thực và thậm chí có kế hoạch hướng tới xuất khẩu trở lại trong thời gian tới.
Ông Phạm Thái Bình - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An - nhận định rằng nhu cầu thị trường vẫn tồn tại, đặc biệt là ở phân khúc gạo chất lượng cao, nhưng không còn bùng nổ như năm trước. 'Khách hàng hiện nay rất thận trọng. Họ không còn ký những hợp đồng lớn mà thay vào đó chia nhỏ thành từng lô hàng. Doanh nghiệp buộc phải lựa chọn đơn hàng kỹ càng hơn, nhằm tránh rủi ro giá tiếp tục giảm sau khi đã ký kết', ông Bình cho biết.
Doanh nghiệp chuyển hướng chiến lược kinh doanh
Theo chia sẻ của ông Bình, hiện nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo đang chuyển mạnh sang ký kết các hợp đồng ngắn hạn và tích cực hạn chế tồn kho. 'Trong giai đoạn này, rủi ro lớn nhất chính là việc mua nguyên liệu với giá cao nhưng lại phải bán ra với giá thấp. Vì vậy, chiến lược của chúng tôi là quay vòng nhanh, kiểm soát chặt chẽ chi phí và chỉ ký kết khi đã có đầu ra chắc chắn', ông nhấn mạnh.
Định hướng mở rộng thị trường có giá trị cao
Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam - thừa nhận rằng năm 2026 được dự báo sẽ là một năm khó khăn hơn khi nguồn cung gạo thế giới trở nên dồi dào trở lại. Theo định hướng của ngành, sản lượng xuất khẩu có thể chỉ duy trì ở mức quanh 7 triệu tấn, thay vì chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá như trước đây.
Trước tình hình này, Bộ Công Thương vừa ban hành yêu cầu đối với các đơn vị trực thuộc, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo, nhằm triển khai đồng bộ các giải pháp thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo, đảm bảo cân đối thị trường. Cụ thể:
- Vụ Chính sách thương mại đa biên được giao nhiệm vụ nghiên cứu, bổ sung mặt hàng gạo vào lộ trình nghiên cứu ngành hàng trong khuôn khổ Đề án hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA).
- Đồng thời, thúc đẩy đàm phán với các đối tác như Liên minh Châu Âu (EU) và Vương quốc Anh nhằm mở rộng hạn ngạch thuế quan, tạo dư địa cho xuất khẩu gạo vào các thị trường có giá trị cao.
- Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài có trách nhiệm theo dõi sát sao diễn biến cung - cầu, giá cả và chính sách nhập khẩu tại các thị trường trọng điểm.
- Kịp thời cung cấp thông tin, cảnh báo rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình giao dịch, qua đó nâng cao hiệu quả xuất khẩu và hạn chế các tranh chấp thương mại tiềm ẩn.
Như vậy, ngành xuất khẩu gạo Việt Nam đang đứng trước những thách thức mới, đòi hỏi sự linh hoạt trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp và sự hỗ trợ kịp thời từ các cơ quan quản lý nhà nước để có thể thích ứng và tìm kiếm cơ hội trong bối cảnh thị trường biến động.
