Xung đột Trung Đông đe dọa xuất khẩu nông sản Việt Nam
Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang tạo ra những rủi ro nghiêm trọng đối với hoạt động vận tải quốc tế, giao thương toàn cầu và chuỗi cung ứng. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các mặt hàng nông sản của Việt Nam như cà phê, hạt điều, hồ tiêu và trái cây, vốn đang gia tăng sự hiện diện tại thị trường Trung Đông. Các biến động về vận chuyển, thanh toán và chính sách nhập khẩu trở thành mối lo ngại thực tế, buộc doanh nghiệp phải chủ động thích ứng để giảm thiểu rủi ro và duy trì tăng trưởng bền vững.
Tác động tiêu cực đến giá cả và hoạt động xuất nhập khẩu
Theo Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công thương, giá cả các mặt hàng tiêu dùng, nhiên liệu và dầu thế giới dự báo sẽ biến động theo chiều hướng tăng trong thời gian tới. Sự gia tăng này tác động tiêu cực và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam, đặc biệt là với khu vực Trung Đông. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco DakLak), cho biết Trung Đông là điểm đến quan trọng cho hai sản phẩm chủ lực của công ty là cà phê và hồ tiêu. Mặc dù đã thiết lập quan hệ đối tác uy tín và doanh số tăng trưởng, nhưng xung đột hiện nay đang gây ra những thách thức lớn.
Xung đột đã tác động trực tiếp đến thương mại khi giá dầu tăng, kéo theo chi phí vận tải, logistics và bảo hiểm leo thang trên diện rộng. Cụ thể, cước vận tải biển tăng nhanh, và các hãng tàu áp dụng phí bảo hiểm tổn thất do chiến tranh lên đến 2.000 USD mỗi container. Việc hạn chế lưu thông qua Biển Đỏ và eo biển Hormuz buộc tàu phải đi đường vòng, kéo dài thời gian giao hàng và phát sinh thêm chi phí đáng kể.
Ảnh hưởng khác biệt đến các mặt hàng nông sản
Về cơ cấu mặt hàng, cà phê của Simexco DakLak ít chịu tác động hơn do sản lượng xuất khẩu sang Trung Đông chỉ chiếm khoảng 8% tổng kim ngạch. Ngược lại, hồ tiêu chịu ảnh hưởng đáng kể khi thị trường này tiêu thụ tới 18% tổng sản lượng xuất khẩu. Sự gián đoạn nhu cầu từ khu vực có thể gây áp lực giảm giá hồ tiêu trong ngắn hạn. Trước diễn biến phức tạp, doanh nghiệp đã tạm ngưng các đơn hàng xuất khẩu sang Trung Đông và một số nước lân cận, đồng thời theo dõi sát tình hình để điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.
Công ty cũng tích cực làm việc với khách hàng để thúc đẩy thanh toán cho các lô hàng đã cập cảng Jebel Ali hoặc Haifa ở Israel. Tuy nhiên, việc liên lạc với một số đối tác tại Iran gặp khó khăn do gián đoạn viễn thông. Đối với các lô hàng đã xuất hoặc đến cảng chuyển tiếp, doanh nghiệp chủ động kéo hàng về và chờ tình hình ổn định trước khi tiếp tục xuất khẩu, nhằm hạn chế tối đa rủi ro phát sinh.
Khó khăn chung cho ngành trái cây và gia vị
Ông Trần Ngọc Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Thanh long Hoàng Hậu tại Lâm Đồng, cho biết các lô hàng thanh long dự kiến xuất khẩu sang Trung Đông hiện phải tạm dừng. Nguyên nhân là chi phí logistics tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm tươi. Đây cũng là khó khăn chung của nhiều đơn vị xuất khẩu trái cây, đặc biệt là các lô hàng đi Trung Đông hoặc sang thị trường Liên minh châu Âu, do phải vận chuyển qua khu vực bất ổn.
Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, nhấn mạnh rằng Trung Đông là thị trường tiềm năng cho các sản phẩm gia vị Việt Nam. Do đó, bên cạnh việc theo dõi sát diễn biến tình hình, các doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động tìm kiếm thị trường thay thế có nguồn cầu tương tự để hạn chế ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn.
Khuyến nghị từ chuyên gia và cơ quan chức năng
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết theo tiền lệ các đợt bất ổn trước đây, cước vận chuyển container 40 feet có thể tăng gấp 2-3 lần so với bình thường. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cũng đang được điều chỉnh tăng nhanh đối với các tàu hoạt động tại vùng Vịnh. Việc nhiều hãng tàu buộc phải đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez khiến thời gian vận chuyển giữa châu Á và châu Âu kéo dài thêm 10-14 ngày, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng, đặc biệt là với nhóm hàng nông sản tươi.
Ông Nguyên nhấn mạnh: "Trong bối cảnh biến động, các sản phẩm chế biến sâu thường ít chịu rủi ro hơn do không quá phụ thuộc vào thời gian vận chuyển. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải linh hoạt cơ cấu mặt hàng, mở rộng thị trường thay thế và chủ động chuyển hướng sớm những lô hàng đang tạm ngưng sang Trung Đông để giảm thiểu thiệt hại."
Về phía Bộ Công thương, Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị các doanh nghiệp xuất nhập khẩu khi đàm phán và ký hợp đồng mua bán cần chú trọng đến các điều khoản về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm. Điều này nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro. Đồng thời, doanh nghiệp cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm thiểu tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.
