Mỹ Áp Thuế Bổ Sung 10%, Nhiều Nước Hưởng Lợi Tạm Thời Trong Bối Cảnh Phức Tạp
Từ 0h01 ngày 24/2 theo giờ Mỹ, hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ từ hầu hết các quốc gia phải chịu thêm mức thuế bổ sung 10%, theo sắc lệnh do Tổng thống Donald Trump ký vào ngày 20/2. Quyết định này được đưa ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các thuế suất áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), dẫn đến những thay đổi đáng kể trong cơ cấu thuế quan toàn cầu.
Thuế Nhập Khẩu Trung Bình Giảm, Nhưng Người Tiêu Dùng Ít Cảm Nhận
Theo tính toán từ Global Trade Alert, thuế nhập khẩu hiệu dụng vào Mỹ đã giảm từ mức 15,3% xuống còn khoảng 11,6% sau khi mức thuế bổ sung 10% có hiệu lực. Thuế hiệu dụng này phản ánh mức trung bình thực tế mà hàng hóa phải chịu, thường thấp hơn thuế suất danh nghĩa do các ưu đãi và miễn giảm. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng người tiêu dùng có thể không cảm nhận được sự thay đổi đáng kể về giá cả.
Giáo sư kinh tế Kyle Handley từ Đại học California, San Diego, giải thích rằng giá hàng hóa chỉ có thể giảm nhẹ khi hàng tồn kho nhập khẩu chịu thuế cũ được bán hết. Ông nhấn mạnh rằng mức giảm này không đáng kể, trong khi bất ổn vẫn bao trùm các doanh nghiệp và đối tác thương mại của Mỹ, tạo ra môi trường kinh doanh khó lường.
Khoảng 90 Đối Tác Thương Mại Hưởng Lợi, Đặc Biệt Là Brazil, Trung Quốc Và Ấn Độ
Dữ liệu từ Global Trade Alert cho thấy khoảng 90 đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm 10 đối tác lớn, được hưởng mức thuế nhập khẩu trung bình thấp hơn sau thay đổi này. Các quốc gia từng chịu thuế cao theo IEEPA như Brazil, Trung Quốc và Ấn Độ ghi nhận mức giảm đáng kể. Ví dụ, thuế nhập khẩu trung bình với hàng hóa Trung Quốc giảm từ 36,8% xuống 26,9%, trong khi Brazil từng bị áp thuế lên đến 50% nay chỉ còn khoảng 10%.
Với Ấn Độ, việc bãi bỏ IEEPA và thay bằng mức bổ sung 10% giúp thuế nhập khẩu giảm xuống dưới 14%, so với mức 18% trước đó. Giáo sư Handley nhận định Brazil, Ấn Độ và nhiều quốc gia châu Á là "những người chiến thắng tạm thời" trong bối cảnh này. Tuy nhiên, gần 130 quốc gia và vùng lãnh thổ không có biến động về thuế suất, và chỉ hơn 10 đối tác như Australia, Bỉ và Bồ Đào Nha chịu thuế cao hơn nhẹ, với mức tăng trung bình từ 0,01 đến 0,07 điểm phần trăm.
Tác Động Phức Tạp Đến Các Thỏa Thuận Song Phương Và Pháp Lý
Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không ảnh hưởng đến các điều khoản thương mại nằm ngoài IEEPA, nhưng lại làm mất cơ sở pháp lý cho những phần phụ thuộc vào đạo luật này. Điều này gây ra thách thức lớn cho việc thực thi các thỏa thuận đã ký kết. Ví dụ, thỏa thuận Mỹ - Thụy Sĩ về mức sàn thuế dựa trên IEEPA nay không còn hiệu lực, và thỏa thuận giảm thuế với Ấn Độ từ 25% xuống 18% cũng mất giá trị khi mức thuế nền bị bác bỏ.
Bà Deepali Bhargava, Trưởng nhóm nghiên cứu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư ING, cho rằng phán quyết này cải thiện vị thế đàm phán của Ấn Độ, cho phép nước này xem xét lại các yếu tố thỏa thuận với Mỹ. Để triển khai đầy đủ các thỏa thuận, chính quyền Trump phải khởi động thủ tục mới dựa trên Điều 122 hoặc đàm phán lại với cơ sở pháp lý khác.
Triển Vọng Dài Hạn: Bảo Hộ Vẫn Là Ưu Tiên, Các Cuộc Điều Tra Mở Rộng
Khác với thuế theo IEEPA không có thời hạn, thuế bổ sung theo Điều 122 sẽ hết hiệu lực sau 150 ngày, và Quốc hội Mỹ phải chấp thuận để gia hạn. Dù thuế quan giảm trong ngắn hạn, quan điểm bảo hộ của chính quyền Trump vẫn không đổi, với việc chuyển hướng sang các công cụ pháp lý vững chắc hơn như Điều 232 và 301.
Mỹ đang mở rộng điều tra theo Điều 232 với các mặt hàng như robot, turbin gió, drone và dược phẩm, đồng thời tiếp tục các cuộc điều tra theo Điều 301 về thương mại số với nhiều quốc gia. Tuần trước, Trưởng đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cảnh báo về khả năng khởi động thêm các cuộc điều tra mới nhắm vào hầu hết đối tác thương mại lớn, tập trung vào vấn đề dư thừa công suất và phân biệt đối xử công nghệ.
Trong khi đó, các phản ứng quốc tế diễn ra sôi động. Trung Quốc kêu gọi Mỹ từ bỏ thuế quan đơn phương và sẵn sàng đàm phán mới, trong khi Nhật Bản, Anh và Đài Loan (Trung Quốc) mong muốn duy trì các thỏa thuận song phương. Nghị viện châu Âu đã hoãn bỏ phiếu về thỏa thuận thương mại với Mỹ, dự kiến họp lại vào ngày 4/3 để đánh giá cam kết từ Washington.
Tổng thống Trump cảnh báo các đối tác không nên rút khỏi thỏa thuận thương mại và dọa áp thuế cao hơn theo công cụ pháp lý khác, cho thấy "ván cờ" thuế quan vẫn còn nhiều bước đi phức tạp phía trước.
