Năm 2026: Cột mốc pháp lý khắt khe cho 'tiêu dùng xanh' tại châu Âu
Năm 2026 được dự báo sẽ trở thành một cột mốc quan trọng khi tiêu dùng xanh tại châu Âu không còn là những chiến dịch tự nguyện về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp mà chính thức bị chi phối bởi các khuôn khổ pháp lý nghiêm ngặt. Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang thị trường tiềm năng này.
Quy định chống phá rừng EUDR: Rào cản pháp lý mới
Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Pháp, từ ngày 30/12/2026, Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) sẽ chính thức áp dụng cho các doanh nghiệp vừa và lớn, biến việc bảo vệ rừng thành một tiêu chí pháp lý bắt buộc. Mặc dù người tiêu dùng cuối có thể không hiểu sâu về các điều khoản kỹ thuật, nhưng hệ thống siêu thị và nhà phân phối nội thất sẽ đóng vai trò như bộ lọc đầu vào để tránh rủi ro pháp lý.
Điều này có nghĩa là một đơn hàng nội thất muốn được thông quan sẽ phụ thuộc vào dữ liệu định vị địa lý (GPS) để truy xuất nguồn gốc vùng trồng. Những mặt hàng không thể chứng minh nguồn gốc minh bạch sẽ bị chặn tại cửa khẩu và mất cơ hội tiếp cận kênh phân phối.
Quy định bao bì PPWR: Thách thức cho ngành thực phẩm
Song song đó, Quy định về bao bì và rác thải bao bì (PPWR) có hiệu lực từ ngày 12/8/2026 sẽ tác động mạnh mẽ đến ngành thực phẩm. Các doanh nghiệp buộc phải tối ưu hóa thiết kế bao bì, giảm thiểu nhựa và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường.
Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng nhấn mạnh, EU hiện là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn của Việt Nam với nhiều dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, khi người tiêu dùng EU chuyển hướng sang các sản phẩm tiện lợi như phi-lê hay hàng đông lạnh sơ chế sẵn, các siêu thị sẽ ngày càng khắt khe trong việc yêu cầu thủy sản nhập khẩu không chỉ đạt chuẩn sinh thái (ASC/MSC) mà còn phải tuân thủ quy định về bao bì mới.
Chống 'tẩy xanh' và Hộ chiếu sản phẩm số
Từ ngày 27/9/2026, EU sẽ siết chặt hành vi tẩy xanh (greenwashing), cấm hoàn toàn các tuyên bố quảng cáo chung chung như thân thiện với môi trường nếu không có dữ liệu chứng minh. Hộ chiếu sản phẩm số (DPP) sẽ được triển khai như một công cụ truy xuất bắt buộc, thúc đẩy thói quen tiêu dùng dựa trên bằng chứng.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại tại Thụy Điển, cho biết Bắc Âu được xem là phòng thí nghiệm toàn cầu về chuyển đổi xanh, với các mục tiêu khí hậu đầy tham vọng. Để tránh mất thị phần, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam cần chuyển đổi sang công nghệ xanh, đặc biệt với các mặt hàng như thủy sản, cà-phê và gỗ.
Yêu cầu về lao động và minh bạch dữ liệu
Kể từ tháng 12/2027, EU sẽ cấm lưu hành các sản phẩm được sản xuất bởi lao động cưỡng bức, áp dụng cho mọi doanh nghiệp bán cà-phê tại EU. Các khuyến nghị bao gồm:
- Lưu trữ hồ sơ đầy đủ về phương thức canh tác, điều kiện lao động, và phát thải.
- Ban hành quy định rõ ràng về lao động công bằng với nhà cung cấp.
- Đào tạo nông dân về quyền lao động và thiết lập cơ chế phản ánh vi phạm.
Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nhanh chóng thích ứng để duy trì vị thế xuất khẩu trong bối cảnh tiêu dùng xanh ngày càng trở nên bắt buộc tại châu Âu.
