Eo Biển Hormuz Tê Liệt, Hàng Hàng Không Toàn Cầu Chao Đảo Vì Xung Đột Trung Đông

Eo Biển Hormuz Tê Liệt, Hàng Hàng Không Toàn Cầu Chao Đảo Vì Xung Đột Trung Đông

Eo biển Hormuz, một trong những "điểm nghẽn" hàng hải trọng yếu nhất toàn cầu, đang rơi vào tình trạng tê liệt nghiêm trọng do ảnh hưởng từ xung đột quân sự tại Trung Đông. Đây là tuyến vận tải biển chủ đạo để vận chuyển dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và hàng hóa từ các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư ra thị trường quốc tế. Đồng thời, lĩnh vực hàng không cũng chịu tác động nặng nề, với các đường bay đi, đến Trung Đông và nhiều tuyến kết nối Á-Âu qua khu vực này bị gián đoạn đáng kể.

Tàu Dầu Ùn Ứ, Chi Phí Bùng Nổ Trên Biển

Theo đánh giá của các chuyên gia hàng hải, mỗi ngày có từ 17 đến 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu, tương đương khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu, đi qua eo biển Hormuz. Khoảng 80-90% lượng dầu và LNG xuất khẩu của Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait và Iraq cũng phụ thuộc vào tuyến đường này. Tuy nhiên, do xung đột, lưu lượng tàu chở dầu và LNG qua eo biển này trong những ngày qua đã giảm tới 90% so với mức bình thường.

Thống kê sơ bộ cho thấy, có khoảng 150 đến 200 tàu chở dầu và LNG đang phải neo trực tiếp tại hai đầu eo biển. Nếu tính trên phạm vi toàn vịnh Ba Tư và vùng biển lân cận, con số này lên tới hơn 700 tàu dầu bị ùn ứ và chờ lệnh. Trong đó, nhiều tàu siêu trọng chở dầu thô (VLCC) có trọng tải hơn 300.000 DWT đang phải đối mặt với chi phí neo đậu tăng vọt và rủi ro thương mại gia tăng.

—

Vận tải container cũng không tránh khỏi tác động, với khoảng 150-170 tàu bị ảnh hưởng do không thể cập bến hoặc rời các cảng tại vịnh Ba Tư. Nhiều hãng tàu lớn đã tạm dừng nhận hàng đi/đến khu vực, dẫn đến ùn ứ tại cảng trung chuyển và tình trạng thiếu container rỗng cục bộ. Khi buộc phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, thời gian vận chuyển bị kéo dài thêm khoảng nửa tháng, kéo theo chi phí nhiên liệu và khai thác tăng mạnh; cước container đã ghi nhận mức tăng từ 15% đến 30% tùy tuyến.

Tàu Việt Nam Mắc Kẹt, Nguy Cơ An Ninh Hiện Hữu

Ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, cho biết hiện có 8 tàu vận tải dầu với 160 thuyền viên Việt Nam đang hoạt động tại Trung Đông. Do các tàu này hoạt động trực tiếp trong khu vực, họ không thể đi vòng qua các tuyến khác như tàu container. Đáng lo ngại, khu vực Trung Đông hiện đã bị phá sóng tín hiệu GPS và AIS, dẫn đến định vị bị sai lệch nghiêm trọng.

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đã khuyến cáo các tàu nên đậu ở nơi cách xa biên giới trên biển với Iran. "Thời điểm hiện tại, các tàu Việt Nam vẫn chưa bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các rủi ro quân sự, nhưng đang bị mắc kẹt do tuyến vận tải bị đóng. Hầu hết các tàu hoạt động cầm chừng ở ngoài khu vực bị tấn công, một số phải neo chờ đến khi tuyến vận tải hoạt động trở lại", ông Mười nhấn mạnh. Cục đã nhanh chóng phối hợp với các cơ quan liên quan để đưa ra khuyến nghị kịp thời, bảo đảm an toàn cho tàu biển và thuyền viên Việt Nam.

Hàng Không Toàn Cầu Hủy Hàng Nghìn Chuyến Bay

Ngay sau khi xung đột bùng phát, hoạt động hàng không dân dụng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng. Hàng loạt quốc gia như Iran, Iraq, Israel, Qatar, Kuwait, Bahrain và Syria đã ban hành thông báo đóng cửa hoàn toàn hoặc hạn chế nghiêm ngặt không phận. UAE và Jordan cũng áp dụng các biện pháp hạn chế theo từng giờ.

Hậu quả là hàng nghìn chuyến bay bị hủy bỏ, các trung tâm hàng không quốc tế lớn tại Dubai, Abu Dhabi và Doha buộc phải đóng cửa. Nhiều hãng hàng không lớn như Emirates, Etihad, Air France, British Airways và Lufthansa đã phải hủy dịch vụ. Ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, nhận định cuộc khủng hoảng này mang tính phức tạp, chưa xác định thời điểm kết thúc, gây áp lực lớn lên vận tải hàng không, thương mại và du lịch toàn cầu.

Tác Động Trực Tiếp Đến Việt Nam

Đối với Việt Nam, tác động trước mắt là sụt giảm nhu cầu du lịch và giao thương trực tiếp. Các tour du lịch cao cấp từ Việt Nam đi Trung Đông, với giá từ 100 đến 130 triệu đồng, hiện đã bị hủy bỏ hoàn toàn. Việc vận chuyển hàng hóa đi/đến châu Âu bị chậm trễ và tăng giá cước, ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như linh kiện điện tử và hàng may mặc.

Ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, cho biết không có hãng hàng không Việt Nam nào khai thác trực tiếp đến Trung Đông. Tuy nhiên, các đường bay của Vietnam Airlines từ Việt Nam đi châu Âu buộc phải điều chỉnh để tránh không phận Iran, Iraq và vùng lân cận, khiến thời gian bay kéo dài thêm 10-15 phút mỗi chuyến và chi phí tăng thêm khoảng 2.000 USD. Nếu xung đột leo thang, các hãng còn phải đối mặt với phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng thêm 10-15%.

Hiện có 3 hãng hàng không Trung Đông gồm Qatar Airways, Emirates và Etihad Airways đang khai thác 6 đường bay đến Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng với tần suất trung bình 12 chuyến/ngày. Tháng 1/2026, các hãng này vận chuyển 141.000 khách và 11.000 tấn hàng hóa đi/đến Việt Nam. Do ảnh hưởng chiến sự, gần 50 chuyến bay với khoảng 10.000 hành khách đã bị hủy.

Đáng chú ý, Trung Đông là trạm trung chuyển cho 25-30% lượng hàng linh kiện điện tử và công nghệ cao từ châu Âu về Việt Nam. Việc hủy các chuyến bay có nguy cơ khiến dây chuyền sản xuất tại Bắc Ninh và Thái Nguyên bị đình trệ. Các đơn vị hàng không Việt Nam cũng chịu thiệt hại nặng nề, với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam thâm hụt gần 250.000 USD mỗi tuần và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam mất gần 11 triệu USD mỗi tháng.