Dệt May Việt Nam 2025: Vững Top 3 Xuất Khẩu, Thách Thức Từ Sự Phụ Thuộc Nguyên Liệu
Trong năm 2025, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế mạnh mẽ khi nằm trong top 3 quốc gia hàng đầu thế giới về xuất khẩu dệt may. Thị trường Mỹ vẫn giữ vai trò then chốt, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành. Các thị trường lớn tiếp theo bao gồm Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.
Nghịch Lý: Đầu Tư Tăng Nhưng Vẫn Nhập Khẩu Lớn
Dòng vốn đầu tư vào ngành đang có sự dịch chuyển rõ rệt sang các khâu thượng nguồn như sản xuất sợi, dệt và nhuộm. Tỷ trọng đầu tư vào lĩnh vực này đã tăng nhanh, hiện chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Tuy nhiên, một nghịch lý lớn vẫn tồn tại: ngành dệt may Việt Nam vẫn phải chi khoảng 17 tỷ USD để nhập khẩu vải trong năm 2025.
Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), chỉ ra rằng khâu nhuộm hoàn tất – vốn là “mắt xích” then chốt để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa – đang vấp phải nhiều rào cản. Trong đó, tâm lý e ngại về ô nhiễm môi trường tại nhiều địa phương là một trở ngại lớn. Dù công nghệ xử lý nước thải hiện đại đã chứng minh khả năng kiểm soát tốt, nhưng rất khó để cải thiện tâm lý đã hằn sâu này.
Bên cạnh đó, quỹ đất dành cho hoạt động dệt nhuộm chưa được quy hoạch tập trung. Sự thiếu hụt về hạ tầng chuyên dụng, cùng với cơ chế chính sách chưa đủ hấp dẫn, đã khiến nhiều nhà đầu tư lớn trong lĩnh vực dệt nhuộm còn dè dặt khi rót vốn vào Việt Nam.
“Hệ quả là ngành công nghiệp dệt may Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu, đặc biệt là vải và một số hóa chất, phụ liệu đặc thù. Điều này khiến doanh nghiệp bị động trước biến động logistics, tỷ giá, rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và đặc biệt là khó đáp ứng quy tắc xuất xứ trong các Hiệp định thương mại tự do (FTA)”, ông Giang nhấn mạnh.
Tự Chủ Nguyên Liệu: Tấm Vé Thông Hành Vào Thị Trường Lớn
Bà Trần Thu Hương, đại diện Cục Công nghiệp, Bộ Công thương, cho rằng việc tự chủ nguồn cung nguyên liệu hiện nay không còn là câu chuyện về lợi nhuận đơn thuần, mà là tấm vé thông hành để vào các thị trường lớn. Cụ thể, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) yêu cầu quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi, trong khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) yêu cầu từ vải trở đi. Nếu không có nguồn vải nội địa, doanh nghiệp Việt Nam không thể tận hưởng các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định này.
Xu hướng tiêu dùng xanh cũng đang tạo ra áp lực lớn đối với ngành. Vải sản xuất tại Việt Nam không chỉ cần đạt yêu cầu về chất lượng mà còn phải đáp ứng các tiêu chí “xanh” như sử dụng nguyên liệu tái chế, hạn chế hóa chất độc hại, tiết kiệm nước và năng lượng, giảm phát thải trong toàn bộ quy trình sản xuất. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cần có nguồn vải trong nước, mà còn phải kiểm soát được toàn bộ chuỗi sản xuất theo hướng bền vững.
Khi các nhãn hàng yêu cầu thời gian giao hàng ngắn hơn và giá cả cạnh tranh hơn, việc chủ động nguồn vải trong nước trở thành lợi thế lớn. Điều này giúp doanh nghiệp rút ngắn chu kỳ sản xuất, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và giảm áp lực tài chính so với việc phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.
Chiến Lược Phát Triển Và Giải Pháp Đột Phá
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc kiện toàn chuỗi cung ứng, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Dệt may và Da giày Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Trọng tâm là thúc đẩy đầu tư sản xuất nguyên phụ liệu, khuyến khích sản xuất vải từ sợi trong nước và xây dựng các khu công nghiệp tập trung quy mô lớn.
Về không gian phát triển, chiến lược đã định hướng rõ địa bàn đầu tư: Miền Bắc với các tỉnh như Ninh Bình, Hưng Yên; miền Trung gồm Thanh Hóa, Nghệ An, TP Huế, Quảng Ngãi; miền Nam với Tây Ninh. Những khu công nghiệp như Rạng Đông, Bảo Minh, Thủ Thừa hay Trảng Bàng đang được định vị là hạt nhân cho phát triển dệt nhuộm công nghệ cao, có hệ thống xử lý nước thải đồng bộ.
Để thu hút nhà đầu tư, các chính sách ưu đãi thuế đã được triển khai mạnh mẽ. Theo Nghị định 205/2025, các dự án công nghiệp hỗ trợ dệt may ưu tiên phát triển có thể được hưởng thuế suất thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm, miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% trong chín năm tiếp theo. Bộ Công thương cũng đang xây dựng bộ tiêu chí nội địa hóa, nghiên cứu điều chỉnh chính sách thuế, phí theo hướng khuyến khích sản xuất trong nước, phát triển chuỗi cung ứng nội địa và giảm phát thải khí nhà kính.
Ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Quản trị Tập đoàn Cát Tường, nhận định: “Đặc thù khắt khe về môi trường khiến hoạt động nhuộm gia công không thể phát triển theo mô hình phân tán. Thay vào đó, lĩnh vực này đòi hỏi các khu công nghiệp phải được đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, chuyên sâu và hiện đại ngay từ đầu.”
Việc tập trung hóa khâu nhuộm tại các khu công nghiệp chuyên biệt không chỉ giúp tối ưu chi phí logistics mà còn bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường một cách đồng bộ. Đây cũng là yếu tố then chốt để sản phẩm dệt may Việt Nam đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn như EU và Mỹ.
Kết Luận: Đồng Hành Để Phát Triển Bền Vững
Chính sách dù đầy đủ đến đâu cũng cần sự đồng hành của địa phương và quyết tâm từ doanh nghiệp. “Doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc, đầu tư công nghệ tự động hóa, chuyển đổi xanh, đa dạng hóa sản phẩm. Hiệp hội cần tăng cường kết nối, tham vấn chính sách; địa phương phải nhìn dệt nhuộm không chỉ qua lăng kính rủi ro môi trường mà trong tổng thể chuỗi giá trị”, đại diện Cục Công nghiệp khẳng định.
Ông Vũ Đức Giang cũng nhấn mạnh: “Tự chủ nguyên liệu không chỉ là lợi ích của riêng doanh nghiệp mà còn là điều kiện để nền kinh tế tận dụng hiệu quả các FTA, từ đó củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.” Với sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phía, ngành dệt may Việt Nam hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.
