Doanh nghiệp Việt đối mặt với thách thức kép từ xung đột và quy định mới
Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với thương vụ ở nước ngoài quý I/2026 do Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương tổ chức, các chuyên gia đã đưa ra những cảnh báo quan trọng về rủi ro đang gia tăng đối với hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam. Sự kiện này thu hút sự tham gia của nhiều đại diện từ hiệp hội doanh nghiệp và thương vụ Việt Nam tại nước ngoài, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết trong việc ứng phó với các biến động toàn cầu.
Xung đột Trung Đông tác động sâu sắc đến chuỗi cung ứng
Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, ông Ngô Khắc Lễ, nhấn mạnh rằng trong bối cảnh căng thẳng chính trị leo thang, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, mỗi doanh nghiệp cần chủ động xây dựng các biện pháp phòng ngừa rủi ro dài hạn. Ông Lễ khuyến nghị: “Trước khi giao đơn hàng, doanh nghiệp nên đánh giá lại kỹ lưỡng các hợp đồng vận chuyển và vận đơn, tập trung vào các điều khoản liên quan đến chiến tranh hoặc cho phép tàu đi chệch hành trình. Đồng thời, chúng tôi đề xuất việc bổ sung các điều khoản xử lý trong trường hợp tàu thay đổi tuyến hoặc dỡ hàng ngoài kế hoạch để bảo vệ quyền lợi.”
Đại diện Thương vụ Việt Nam tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), ông Trương Xuân Trung, cảnh báo tình hình xung đột tại khu vực Trung Đông đang tạo ra nhiều tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại. Ông Trung đánh giá các lĩnh vực như hàng không, du lịch và logistics bị ảnh hưởng nặng nề do nhiều sân bay và tuyến vận tải phải hoạt động hạn chế. Bên cạnh đó, việc phong tỏa một số tuyến hàng hải quan trọng trong khu vực cũng khiến hoạt động vận chuyển hàng hóa gặp khó khăn hơn bao giờ hết.
Tình hình năng lượng tại khu vực cũng đang biến động đáng chú ý. Sau khi xung đột xảy ra, UAE đã giảm sản lượng khai thác dầu, trong khi một số cơ sở khai thác và chế biến dầu khí buộc phải tạm dừng hoạt động. Ông Trung nhận định: “Những yếu tố này có thể dẫn đến sự gia tăng chi phí logistics và vận tải quốc tế, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam.”
Ngành thủy sản chịu áp lực lớn từ biến động vận tải
Là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, ngành thủy sản phụ thuộc rất lớn vào vận tải biển. Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), bà Lê Hằng, chia sẻ: “Chúng tôi xuất khẩu phần lớn sản phẩm qua vận tải biển và phụ thuộc vào các hệ thống làm lạnh, vốn có tính quyết định đối với chất lượng hàng hóa. Khi xung đột xảy ra, chi phí vận chuyển tăng cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm thủy sản. Trong một số trường hợp, các hãng vận tải có thể thông báo tăng thu phí hoặc thay đổi hướng vận chuyển qua châu Phi, kéo dài thời gian vận chuyển từ 5-7 ngày, làm gia tăng đáng kể chi phí mà doanh nghiệp phải gánh chịu.”
Quy định nhập khẩu mới của Indonesia đòi hỏi sự chủ động
Tham tán Thương mại Việt Nam tại Indonesia, ông Phạm Thế Cường, cho biết trong bối cảnh xuất nhập khẩu chịu nhiều tác động từ các yếu tố bên ngoài, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động rà soát danh mục sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và yếu tố môi trường. Đồng thời, việc cập nhật kịp thời các quy định mới là cần thiết để điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu, hạn chế rủi ro pháp lý và gián đoạn thương mại.
Ông Cường lưu ý rằng Bộ Thương mại Indonesia vừa ban hành Quyết định số 47/2025 về một số mặt hàng cấm nhập khẩu, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo quyết định này, Indonesia cấm nhập khẩu đối với 12 nhóm hàng hóa, bao gồm:
- Một số loại gạo theo tiêu chí kỹ thuật cụ thể.
- Các chất làm suy giảm tầng ozone.
- Bao bì, bao tải và quần áo đã qua sử dụng.
Ông Cường giải thích: “Đây không phải là quy định hoàn toàn mới mà là tập hợp các quyết định cũ có điều chỉnh một số điểm. Đối với một số nhóm hàng như phế liệu kim loại, hóa chất, hàng điện - điện tử và thiết bị sử dụng công nghệ cũ hoặc chất làm mát có chứa HCFC-123 và HCFC-22 thuộc danh mục cấm; cùng với một số thiết bị y tế và sản phẩm công nghiệp nhạy cảm về môi trường, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý do chính sách quản lý đã chuyển từ cơ chế cấp phép sang cấm nhập khẩu.”
Theo ông Cường, doanh nghiệp Việt Nam cần tăng cường quản trị rủi ro và đề phòng các vấn đề như gián đoạn vận tải, kéo dài thời gian giao hàng, nguy cơ hư hỏng hàng hóa (đặc biệt với mặt hàng tươi sống), và rủi ro thanh toán khi thị trường biến động. Những biện pháp này là chìa khóa để duy trì sự ổn định và tăng trưởng bền vững trong bối cảnh toàn cầu đầy thách thức.
