Để đẩy mạnh xuất khẩu và nâng cao sức cạnh tranh, các doanh nghiệp trong ngành da giày cần chủ động nguồn cung nguyên liệu, đồng thời chuyển đổi theo hướng sản xuất xanh nhằm khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thực trạng ngành da giày Việt Nam
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày-Túi xách Việt Nam (Lefaso) Phan Thị Thanh Xuân cho biết, ngành da giày là một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất công nghiệp, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của ngành đạt gần 29 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trung tâm sản xuất giày dép lớn nhất thế giới, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu của các thương hiệu quốc tế.
Bên cạnh lợi thế về lực lượng lao động có tay nghề cao và năng lực tổ chức sản xuất linh hoạt, ngành da giày Việt Nam có thể đáp ứng các đơn hàng số lượng lớn với yêu cầu tiến độ nhanh và chất lượng cao. Tuy nhiên, hiện nay ngành đang phải đối mặt với áp lực lớn từ việc gia tăng chi phí đầu vào, bao gồm nguyên phụ liệu, logistics và năng lượng. Lợi thế về chi phí lao động giá rẻ đang dần mất đi, cùng với giá xuất khẩu thấp, sức mua giảm và cạnh tranh gay gắt khiến lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp.
Thách thức từ thị trường và yêu cầu mới
Các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ và EU đang siết chặt yêu cầu đối với sản phẩm da giày, thể hiện qua việc áp dụng và mở rộng quy định REACH về kiểm soát hóa chất, các yêu cầu liên quan đến chứng nhận ZDHC trong quản lý hóa chất đầu vào, cũng như các bộ tiêu chí đánh giá môi trường-xã hội do thương hiệu quốc tế áp đặt.
Bà Phan Thị Thanh Xuân nhấn mạnh: “Để đẩy mạnh xuất khẩu, bắt buộc doanh nghiệp phải đầu tư trang thiết bị hiện đại, nâng cấp hệ thống quản lý, kiểm soát hóa chất, kiểm nghiệm sản phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng”.
Ngoài ra, ngành da giày Việt Nam hiện phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu, gây khó khăn trong việc đáp ứng các quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do cũng như yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ thị trường nhập khẩu. Sự tự chủ trong chuỗi cung ứng còn hạn chế khiến doanh nghiệp dễ bị tác động khi xảy ra gián đoạn nguồn cung, biến động giá nguyên liệu hoặc thay đổi chính sách thương mại từ các thị trường cung ứng đầu vào.
Rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại, rào cản kỹ thuật và thay đổi chính sách thuế quan tại các thị trường lớn như EU và Mỹ vẫn hiện hữu. Các thương hiệu quốc tế đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa địa điểm sản xuất, nguy cơ dịch chuyển hoặc phân tán đơn hàng tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh đối với ngành da giày Việt Nam.
Giải pháp tự chủ nguyên liệu và phát triển bền vững
Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Giày Viễn Thịnh Trần Hữu Linh nhận định, việc tự chủ nguyên phụ liệu và phát triển ngành công nghiệp phụ trợ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy ngành da giày phát triển. Ông dẫn chứng: khi mua nguyên liệu từ nước ngoài, thời gian nhập khẩu mất từ 20 đến 30 ngày, trong khi nếu tự chủ được nguồn cung trong nước thì chỉ mất từ 10 đến 15 ngày. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí vận chuyển khoảng 7-10% mà còn giúp các đơn hàng được sản xuất nhanh hơn, hàng hóa sớm tiếp cận thị trường xuất khẩu với giá hợp lý và cạnh tranh hơn.
Do đó, trong 5 năm tới, ngành da giày cần phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu lên hơn 70%. Khi đạt được mức này, doanh nghiệp sẽ nâng cao sức cạnh tranh, chủ động đầu ra cho sản phẩm xuất khẩu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng và thị trường.
Mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Lefaso Phan Thị Thanh Xuân đề xuất, bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ và EU, doanh nghiệp cần chú trọng mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới, tiềm năng tại châu Á, châu Phi,… Việc đa dạng hóa thị trường giúp giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đồng thời tận dụng cơ hội từ các thị trường có nhu cầu tăng trưởng và yêu cầu tiêu chuẩn phù hợp hơn với năng lực của doanh nghiệp trong nước. Đây là hướng đi quan trọng nhằm ổn định sản xuất và đơn hàng trong bối cảnh thị trường thế giới biến động.
Để nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của ngành trong chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp cần chuyển dần từ mô hình gia công thuần túy sang đầu tư phát triển thương hiệu da giày Việt Nam. Việc xây dựng thương hiệu gắn với thiết kế, chất lượng và phân khúc thị trường phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp từng bước giảm phụ thuộc vào đơn hàng OEM (sản xuất sản phẩm gốc), mở rộng kênh phân phối, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trên thị trường.
