Doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam đối mặt với rủi ro hãng tàu chấm dứt hành trình
Trước thực tế bất ổn địa chính trị gia tăng, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics của Việt Nam cần chủ động quản trị rủi ro, đặc biệt trong trường hợp hãng tàu chấm dứt hành trình ngoài kế hoạch. Các chuyên gia nhận định, tình hình này có thể tạo ra ba lớp rủi ro lớn đối với hoạt động kinh doanh, bao gồm năng lượng, logistics và tỷ giá.
Ba lớp rủi ro chính từ bất ổn địa chính trị
Nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải chiến lược có thể khiến giá dầu và nhiên liệu tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải leo thang. Bên cạnh đó, các hãng tàu có thể thay đổi tuyến vận chuyển, áp dụng phụ phí hoặc kéo dài thời gian vận chuyển, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch giao nhận hàng hóa của doanh nghiệp. Trong bối cảnh này, đồng USD thường có xu hướng tăng giá, khiến doanh nghiệp nhập khẩu đối mặt với rủi ro tỷ giá, bởi phần lớn chi phí vận tải, nhiên liệu và bảo hiểm quốc tế đều được thanh toán bằng đồng tiền này.
Tình huống đặc biệt: Hãng tàu chấm dứt hành trình
Một trong những tình huống doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là trường hợp hãng tàu chấm dứt hành trình (End of Voyage). Đây là điều khoản thường xuất hiện trong vận đơn của các hãng tàu quốc tế, cho phép tàu dừng hành trình và dỡ hàng tại một cảng ngoài kế hoạch nếu xảy ra chiến tranh, nguy hiểm hàng hải hoặc các tình huống bất khả kháng.
Trong nhiều tranh chấp quốc tế, tòa án và trọng tài thường công nhận quyền này của hãng tàu với điều kiện họ chứng minh việc tiếp tục hành trình là không an toàn hoặc không khả thi, đồng thời đã hành động hợp lý trong hoàn cảnh cụ thể. Tuy nhiên, quyền này cũng không thể bị lạm dụng; nếu việc dỡ hàng được xác định là không hợp lý hoặc không cần thiết, chủ hàng vẫn có thể yêu cầu bồi thường.
Thực tế cho thấy, việc chấm dứt hành trình không chỉ ảnh hưởng tới một lô hàng riêng lẻ mà còn có thể gây hiệu ứng dây chuyền trong mạng lưới vận tải toàn cầu, dẫn tới ùn tắc cảng, thiếu tàu, thiếu container và làm chậm lịch trình vận chuyển trên nhiều tuyến thương mại.
Giải pháp ứng phó kịp thời cho doanh nghiệp
Trước tình huống này, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần hành động nhanh chóng ngay khi nhận được thông báo lô hàng bị dỡ tại cảng ngoài kế hoạch:
- Rà soát hợp đồng: Xác định rõ bên chịu trách nhiệm về rủi ro và chi phí phát sinh thông qua hợp đồng mua bán và điều kiện Incoterms.
- Cân nhắc phương án xử lý:
- Tiếp tục vận chuyển hàng đến cảng đích hoặc cảng thay thế
- Rút hàng khỏi container để phân phối theo phương án khác
- Chuyển hướng bán cho khách hàng mới
- Tìm đối tác mua tại thị trường địa phương nơi hàng bị dỡ
- Vận chuyển ngược lô hàng về cảng xuất khẩu
- Trong một số trường hợp, có thể cân nhắc từ bỏ hàng hóa nếu chi phí xử lý vượt quá giá trị lô hàng
- Kiểm tra hợp đồng bảo hiểm: Xác định sự kiện có thuộc phạm vi bảo hiểm hay không, cũng như thời điểm chấm dứt hiệu lực của bảo hiểm.
- Quản lý chi phí phát sinh: Đàm phán kịp thời với hãng tàu hoặc các đơn vị giao nhận trong chuỗi logistics để hạn chế các khoản chi phí như lưu container, lưu vỏ container, lưu kho và lưu bãi.
- Phối hợp với các bên liên quan: Bao gồm hãng tàu, người mua hoặc người bán và ngân hàng nếu lô hàng được thanh toán bằng thư tín dụng (L/C).
- Lưu giữ tài liệu: Đầy đủ các tài liệu quan trọng như vận đơn đường biển, thông báo của hãng tàu, thư từ trao đổi giữa các bên, chứng từ lưu kho bãi, hợp đồng mua bán, hợp đồng bảo hiểm và hình ảnh ghi nhận tình trạng container, hàng hóa.
Chiến lược dài hạn để giảm thiểu rủi ro
Về dài hạn, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng chịu tác động của các yếu tố địa chính trị và an ninh hàng hải, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng các biện pháp phòng ngừa rủi ro:
- Rà soát các điều khoản trong hợp đồng vận chuyển, đặc biệt là điều khoản chiến tranh hoặc điều khoản cho phép tàu thay đổi hành trình
- Tăng cường bảo hiểm cho chuỗi logistics
- Đa dạng hóa tuyến vận tải và cảng trung chuyển, tránh phụ thuộc vào một tuyến hoặc một hãng tàu
- Xây dựng kế hoạch logistics dự phòng, xác định các cảng trung chuyển thay thế
- Mở rộng phương thức vận chuyển và thiết lập quan hệ với các đối tác logistics tại các khu vực trung chuyển quan trọng
Theo các chuyên gia, việc hiểu rõ các điều khoản vận tải, thương mại và bảo hiểm quốc tế, cùng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng các phương án ứng phó, sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu nhiều biến động.
