Chính sách thuế mới của Mỹ tạo ra nghịch lý: Đồng minh chịu thiệt, đối thủ hưởng lợi
Một phân tích mới từ tổ chức giám sát thương mại độc lập Global Trade Alert (GTA) đã tiết lộ một nghịch lý đáng chú ý trong chính sách thuế quan của Mỹ. Những quốc gia từng bị Nhà Trắng chỉ trích gay gắt nhất, như Trung Quốc và Brazil, lại trở thành những bên hưởng lợi nhiều nhất từ cơ chế thuế mới. Ngược lại, các đồng minh lâu năm của Washington, bao gồm Anh, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản, phải đối mặt với tác động tiêu cực rõ rệt.
Brazil và Trung Quốc dẫn đầu về mức giảm thuế
Theo báo cáo của GTA, Brazil là nước được giảm thuế bình quân mạnh nhất, với mức giảm ấn tượng lên tới 13,6 điểm phần trăm. Trung Quốc đứng ngay sau với mức giảm 7,1 điểm phần trăm. Điều này xảy ra trong bối cảnh chính quyền Mỹ, dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump, đã sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế lên nhiều đối tác thương mại. Tuy nhiên, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ phần lớn chính sách này, ông Trump đã thay thế bằng mức thuế đồng loạt 10%, sau đó nâng lên 15% vào cuối tuần qua.
Cơ chế thuế mới và những tác động bất ngờ
Mức thuế 15% này dự kiến có hiệu lực từ ngày 24/3 và chỉ kéo dài 150 ngày nếu không được Quốc hội Mỹ gia hạn. Johannes Fritz, Giám đốc điều hành GTA, nhận định rằng chính các quốc gia từng bị nhắm mục tiêu mạnh mẽ nhất dưới cơ chế IEEPA, như Trung Quốc, Brazil, Mexico và Canada, lại là những bên được giảm thuế nhiều nhất khi chuyển sang cơ chế mới. Ngoài ra, các nền kinh tế sản xuất tại châu Á, bao gồm Việt Nam, Thái Lan và Malaysia, cũng có thể hưởng lợi đáng kể, đặc biệt trong các ngành như dệt may, đồ nội thất, đồ chơi và nhựa.
Đồng minh Mỹ chịu thiệt hại nặng nề
Trong khi đó, các đồng minh truyền thống của Mỹ lại phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Anh là nước chịu thiệt hại nhất, với mức thuế bình quân tăng thêm 2,1 điểm phần trăm, bất chấp thỏa thuận trước đó về mức thuế 10%. EU, dù đạt thỏa thuận 15% với Washington, vẫn chịu mức tăng bình quân 0,8 điểm phần trăm, trong đó Italy và Pháp bị ảnh hưởng nhiều nhất. Ủy ban châu Âu (EC) đã yêu cầu Mỹ làm rõ chính sách mới, nhấn mạnh nguyên tắc "một thỏa thuận là một thỏa thuận".
Phản ứng và cảnh báo từ các bên liên quan
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định chính quyền sẽ tiếp tục điều tra các hành vi thương mại không công bằng để làm cơ sở áp thêm thuế nếu cần. Ông cho rằng mức thuế 15% phản ánh "tính cấp bách của tình hình" và nhấn mạnh rằng các thỏa thuận thương mại với EU vẫn có hiệu lực. Tuy nhiên, Greer cũng cảnh báo về các cuộc điều tra liên quan đến tình trạng dư thừa công suất công nghiệp, đặc biệt tại châu Á, và các ngành như lúa gạo.
Christine Lagarde, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), cảnh báo rằng trong các đợt thuế trước đây, phần lớn chi phí cuối cùng lại do nhà nhập khẩu và người tiêu dùng Mỹ gánh chịu. Tại Anh, Phòng Thương mại nước này cho biết khoảng 40.000 doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ sẽ "vô cùng thất vọng" và kêu gọi chính phủ đối thoại với Washington.
Tương lai bất định của chính sách thuế quan Mỹ
Nhìn chung, tương lai chính sách thuế quan của Mỹ vẫn phủ đầy bất định. Fritz cho rằng chính quyền có thể chuyển sang sử dụng Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp các biện pháp thuế theo từng quốc gia, với Mỹ đã khởi động điều tra đối với Brazil và Trung Quốc. Cựu quan chức thương mại Anh Allie Renison nhận định London đang đứng trước lựa chọn khó khăn, hoặc tiếp tục đàm phán, hoặc chờ đợi các biện pháp khác thay đổi cục diện.
Greer khẳng định mức thuế mới sẽ không ảnh hưởng đến cuộc gặp sắp tới giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, với mục tiêu duy trì ổn định và đảm bảo các cam kết thương mại. Tuy nhiên, sự bất cân xứng trong tác động của chính sách thuế mới tiếp tục làm dấy lên lo ngại về sự ổn định của hệ thống thương mại toàn cầu.
