Xung đột Trung Đông gây thiệt hại kinh tế lớn, đe dọa tăng trưởng và việc làm
Theo báo cáo "Leo thang xung đột ở Trung Đông: Hệ lụy kinh tế và xã hội đối với khu vực các quốc gia Arab" do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) công bố ngày 31/3, xung đột quân sự tại Trung Đông, hiện đã kéo dài sang tuần thứ năm, có thể khiến các nền kinh tế trong khu vực mất từ 3,7% đến 6% tổng GDP. Con số này tương đương với khoảng 194 tỷ USD, vượt xa tốc độ tăng trưởng GDP cộng gộp của khu vực dự kiến trong năm 2025.
Tác động sâu rộng đến việc làm và nghèo đói
Báo cáo chỉ ra rằng tỷ lệ thất nghiệp ước tính sẽ tăng tới 4%, dẫn đến mất khoảng 3,6 triệu việc làm. Điều này nhiều hơn số việc làm được tạo ra trong khu vực vào năm 2025. Những bước lùi kinh tế này không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng mà còn đẩy khoảng 4 triệu người vào cảnh nghèo đói, làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội.
Ông Abdallah Al Dardari, Trợ lý Tổng thư ký Liên hợp quốc kiêm Giám đốc Văn phòng khu vực các nước Arab thuộc UNDP, nhấn mạnh rằng những tác động từ xung đột gióng lên hồi chuông cảnh báo cho các quốc gia trong khu vực. Ông cho rằng đây là thời điểm cần phải đánh giá lại một cách căn bản các lựa chọn chiến lược về chính sách tài chính, ngành và xã hội, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quỹ đạo phát triển của khu vực.
Thiệt hại cụ thể tại các nền kinh tế vùng Vịnh
Sau một tháng bùng phát xung đột với Iran, các nền kinh tế chủ chốt tại vùng Vịnh như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar đã chịu thiệt hại đáng kể. Ước tính, các nền kinh tế này mất khoảng 1% GDP, tương đương với thiệt hại từ 20 đến 25 tỷ USD, chủ yếu do gián đoạn trong lĩnh vực năng lượng và hàng không.
Nguyên nhân chính đến từ sự tê liệt tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chiếm khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Lưu lượng qua eo biển này đã giảm xuống dưới 10% mức bình thường, gây ra sự đứt gãy chuỗi cung ứng trong khu vực.
- Saudi Arabia: Sản lượng dầu giảm mạnh từ 10,4 triệu thùng/ngày xuống còn khoảng 8 triệu thùng trong tháng 3, dẫn đến thiệt hại hơn 10 tỷ USD chỉ trong một tháng. Dù có thể chuyển hướng xuất khẩu qua cảng Biển Đỏ, nền kinh tế vẫn chịu áp lực lớn khi dầu mỏ chiếm hơn một nửa nguồn thu ngân sách.
- UAE: Chịu tác động nặng nề ở lĩnh vực hàng không và dịch vụ, vốn là trụ cột của chiến lược đa dạng hóa kinh tế. Các hãng bay lớn như Emirates và Etihad Airways phải cắt giảm công suất đáng kể, khiến riêng ngành hàng không thiệt hại từ 1,5 đến 2,5 tỷ USD. Tổng thiệt hại của UAE ước tính khoảng 6 tỷ USD.
- Qatar: Được đánh giá là chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất khi xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) – trụ cột kinh tế – bị gián đoạn. Công ty năng lượng quốc gia QatarEnergy buộc phải dừng sản xuất, làm mất khoảng 17% năng lực xuất khẩu hàng năm. Thiệt hại có thể lên tới 20 tỷ USD trong vài năm tới, trong khi thị trường chứng khoán nước này cũng "bốc hơi" khoảng 13 tỷ USD giá trị kể từ khi chiến sự nổ ra.
Kêu gọi hợp tác khu vực và đa dạng hóa kinh tế
Báo cáo của UNDP nhấn mạnh sự cần thiết phải nhanh chóng tăng cường hợp tác khu vực để đa dạng hóa nền kinh tế, thay vì chỉ phụ thuộc vào tăng trưởng nhờ dầu mỏ và khí đốt. Các biện pháp đề xuất bao gồm mở rộng cơ sở sản xuất, đảm bảo hệ thống thương mại và hậu cần, cũng như thúc đẩy quan hệ đối tác kinh tế, nhằm giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc và xung đột trong tương lai.
Những đánh giá trong báo cáo cho thấy tính chất dễ bị tổn thương của khu vực, điều có thể khiến sự leo thang xung đột trong thời gian ngắn cũng sẽ gây ra những tác động lớn và lan rộng về kinh tế-xã hội trong dài hạn. Điều này đòi hỏi các quốc gia phải có những hành động khẩn cấp và chiến lược để bảo vệ nền kinh tế và phúc lợi của người dân.
