Thị trường dầu mỏ thế giới đối mặt bước ngoặt: Kỷ nguyên dầu rẻ có thể kết thúc
Trong nhiều năm qua, thị trường dầu mỏ toàn cầu đã vận hành trong trạng thái tương đối ổn định. Nguồn cung dồi dào từ các quốc gia sản xuất lớn, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ khai thác dầu đá phiến, đã tạo nên một "tấm đệm" vững chắc giúp giá dầu duy trì ở mức hợp lý. Trước khi chiến tranh nổ ra ở Trung Đông, giá dầu dao động quanh ngưỡng từ 70 đến 80 USD/thùng kể từ năm 2023, góp phần giảm chi phí sản xuất, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Bối cảnh thay đổi nhanh chóng do căng thẳng địa chính trị
Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đang thay đổi một cách nhanh chóng và phức tạp. Căng thẳng tại Trung Đông, một trong những "yết hầu" quan trọng của nguồn cung năng lượng toàn cầu, đã tạo nên cú sốc lớn, làm lung lay nền tảng ổn định của thị trường. Lịch sử cho thấy, thế giới từng đối mặt với nhiều cú sốc dầu mỏ, khi thì do địa chính trị, lúc thì lo ngại cầu vượt cung. Nhưng hầu như mỗi lần có dự báo về "cạn kiệt dầu mỏ", thế giới lại chứng kiến những phát hiện mới, những cải tiến công nghệ hay nguồn cung, như khai thác nước sâu hay dầu đá phiến.
Thách thức hiện nay lại mang những màu sắc khác biệt. Xung đột khiến các cơ sở sản xuất tại Trung Đông bị thiệt hại nặng nề và có thể phải mất nhiều năm để hồi phục hoàn toàn. Cùng với lợi ích quốc gia ngày càng đan xen chằng chịt, câu hỏi đặt ra là liệu dầu còn có thể được cung cấp trở lại với giá hợp lý, đáng tin cậy và với quy mô lớn hay không? Lo ngại đó không phải không có cơ sở, nhất là khi yếu tố địa chính trị ngày càng chi phối thị trường, khiến giá dầu không còn phản ánh đơn thuần quan hệ cung-cầu, mà chịu tác động lớn từ các tính toán lợi ích chiến lược.
Xu hướng dài hạn thu hẹp dư địa giá thấp
Ngoài xung đột, một loạt xu hướng dài hạn cũng đang làm thu hẹp dư địa duy trì giá dầu ở mức thấp. Cụ thể:
- Nhiều quốc gia sản xuất chủ động điều tiết nguồn cung nhằm bảo đảm lợi ích lâu dài của họ.
- Tiến trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu lại chưa đủ nhanh để thay thế hoàn toàn vai trò của nhiên liệu hóa thạch.
- Những bài học từ đại dịch đã mang lại tâm lý "phòng ngừa", khiến nhiều nước dự trữ nhiều dầu hơn mức cần thiết, dẫn đến các chi phí phát sinh từ kho chứa, cơ sở hạ tầng đến bảo hiểm.
Hệ quả là thị trường dầu mỏ có thể bước vào một giai đoạn mới, với mức giá cao hơn và biến động khó lường hơn. Khi chi phí đầu vào gia tăng, nguy cơ hình thành vòng xoáy tăng giá là điều khó tránh khỏi, qua đó ảnh hưởng đến đà phục hồi kinh tế vốn còn nhiều khó khăn, nhất là tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.
Cảnh báo từ Liên hợp quốc và phản ứng của các quốc gia
Cảnh báo từ Liên hợp quốc mới đây càng làm rõ hơn những hệ lụy nghiêm trọng này. Theo Liên hợp quốc, khu vực châu Á-Thái Bình Dương đối mặt nguy cơ giảm 299 tỷ USD Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và hàng triệu người có thể rơi vào cảnh nghèo đói vì xung đột Trung Đông leo thang.
Trước thực tế đó, nhiều quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chính sách một cách chủ động. Đã có nhiều thông tin cho thấy người dân trên khắp thế giới đi lại ít hơn, sử dụng phương tiện giao thông công cộng nhiều hơn. Không ít chính phủ đã triển khai các chiến dịch tiết kiệm năng lượng, đồng thời thúc đẩy các giải pháp dài hạn hơn, như:
- Đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.
- Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
- Đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng thay thế và tái tạo.
Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ổn định thị trường và giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung. Đây dường như là bước chuẩn bị cần thiết cho một tương lai mà "dầu rẻ không còn là điều hiển nhiên".
Kết luận: Thích ứng với mặt bằng giá mới
Nhìn tổng thể, thị trường năng lượng thế giới đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Theo giới chuyên gia, nếu trước đây, dầu giá rẻ từng là "bệ đỡ" cho tăng trưởng kinh tế, thì trong giai đoạn tới, khả năng thích ứng với một mặt bằng giá mới sẽ trở thành phép thử đối với sức chống chịu của các nền kinh tế. Trong một thế giới đầy biến động, việc chủ động chuẩn bị cho sự kết thúc của "kỷ nguyên dầu rẻ" là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm ổn định và phát triển bền vững lâu dài.
