Nền kinh tế Việt Nam đã hoàn thành hành trình ba tháng đầu tiên của năm 2026 với những kết quả tích cực nhưng cũng đầy thách thức. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng cả năm trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, đòi hỏi những kịch bản ứng phó linh hoạt và các động lực tăng trưởng mới phải được kích hoạt mạnh mẽ.
Những “cú hích” chiến lược cho tăng trưởng
Bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống Tài khoản quốc gia, Cục Thống kê, đã có cuộc trao đổi về lộ trình hồi phục và bứt phá của nền kinh tế trong giai đoạn tới. Bà nhấn mạnh rằng kết quả tăng trưởng GDP quý 1 đạt 7,83% dù tích cực nhưng vẫn thấp hơn kịch bản tại Nghị quyết 01.
Bà Hạnh cho biết: "Đúng là chúng ta đang đối mặt với một mục tiêu mang tính lịch sử. Kết quả quý 1 là điểm sáng so với thế giới nhưng chưa chạm tới ngưỡng kỳ vọng 9,1% do áp lực chi phí đầu vào và sức hấp thụ vốn của khu vực tư nhân còn hạn chế."
Tuy nhiên, bà khẳng định dư địa bứt phá vẫn còn rất lớn nếu chúng ta quyết liệt thay đổi kịch bản điều hành. Để bù đắp phần thiếu hụt và hướng tới mục tiêu cả năm, nền kinh tế phải duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10,5% trong các quý còn lại.
Kịch bản tăng trưởng chi tiết
Cụ thể, kịch bản cập nhật quý 2 cần đạt mức tăng trưởng 10,5%, quý 3 là 10,6% và quý 4 phải vươn tới 10,74%. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng phải là “mũi tên” chủ lực với mức tăng dự kiến từ 12,6%-13% trong nửa cuối năm.
Để hiện thực hóa những con số này, Cục Thống kê kiến nghị 5 động lực chính:
- Đầu tư công phải là “vốn mồi” dẫn dắt: Năm 2026 là năm của các siêu dự án hạ tầng như Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc và các tuyến vành đai.
- Kích hoạt sức mua thị trường 100 triệu dân: Chính sách cải cách tiền lương và các chương trình kích cầu tiêu dùng tại địa phương sẽ là “bệ đỡ” cho dịch vụ.
- Chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt: Việc chủ động sử dụng công cụ thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là "van an toàn" ngăn chặn lạm phát.
- Chuyển đổi sang thâm dụng tri thức: Việc ứng dụng AI và công nghệ số trở thành công cụ bắt buộc để nâng cao năng suất.
- Khai thác tối đa lợi thế từ các FTA: Cần dịch chuyển lên phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị.
Sự phục hồi đồng đều của các khu vực kinh tế
Quý 1 ghi nhận sự phục hồi đồng đều ở cả ba khu vực: Nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,58%; Công nghiệp và xây dựng tăng 8,92%; Dịch vụ tăng 8,18%. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là "đầu tàu" với mức tăng 9,73%, đóng góp tới 2,57 điểm phần trăm vào mức tăng chung.
Bà Hạnh phân tích: "Nếu nhìn từ phía cung, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là 'đầu tàu'. Điều này cho thấy đơn hàng xuất khẩu điện tử, dệt may đã quay trở lại mạnh mẽ."
Tuy nhiên, từ phía cầu, dù tiêu dùng cuối cùng tăng 8,45%, nhưng mức tăng nhập khẩu (27%) lại nhanh hơn xuất khẩu (19,1%). Điều này phản ánh nhu cầu đầu vào cho sản xuất đang phục hồi lớn nhưng giá trị gia tăng trong nước vẫn còn hạn chế.
Nguyên nhân tăng trưởng chưa đạt mục tiêu
Có ba nguyên nhân chính khiến tăng trưởng quý 1 chưa chạm mức 9,1%:
- Áp lực địa chính trị với xung đột tại Trung Đông đẩy giá năng lượng và chi phí vận tải logistics lên cao.
- Điểm nghẽn nội tại với năng suất lao động chưa cao và khả năng hấp thụ vốn của khu vực tư nhân còn chậm.
- Tâm lý thắt chặt chi tiêu, người dân vẫn thận trọng trước lo ngại lạm phát.
Dù vậy, một điểm sáng không thể bỏ qua là sự bùng nổ của du lịch quốc tế với gần 6,8 triệu lượt khách (tăng 12,4%), cùng với xu hướng tiêu dùng hiện đại đang hình thành rõ nét.
Sức bật từ các “đầu tàu” kinh tế địa phương
Số liệu quý 1 cho thấy một sự phân hóa lớn giữa các địa phương. Có 4 địa phương đạt tốc độ tăng trưởng GRDP trên hai con số là Hà Tĩnh (12,42%), Ninh Bình (11,63%), Hải Phòng (11,21%) và Hưng Yên (10,43%).
Bà Hạnh giải thích: "Hà Tĩnh vươn lên dẫn đầu cả nước nhờ sự bứt phá của khu vực công nghiệp (tăng 20,67%) với các động lực từ Nhà máy nhiệt điện Vũng Áng 2 và các tổ hợp sản xuất ôtô, pin của Vinfast."
Về quy mô đóng góp, hai trung tâm kinh tế hàng đầu là Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội vẫn khẳng định vai trò trụ cột. Thành phố Hồ Chí Minh có mức tăng trưởng 8,27%, đóng góp tới 22,94% vào tốc độ tăng trưởng chung của cả nước. Hà Nội duy trì sự ổn định với mức tăng 7,87%, đóng góp 11,4% cho tăng trưởng chung.
Giải pháp hỗ trợ các địa phương
Để hỗ trợ các địa phương bứt phá trong quý 2, Cục Thống kê đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm:
- Hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối.
- Cải cách hành chính quyết liệt.
- Thu hút đầu tư FDI có chọn lọc vào ngành xanh.
- Phát huy lợi thế so sánh từng vùng.
- Nâng cao chất lượng nhân lực.
- Tăng cường liên kết vùng để tạo hiệu ứng lan tỏa từ các cực tăng trưởng lớn.
Bà Hạnh kết luận: "Nếu các giải pháp này được thực hiện đồng bộ, kịch bản tăng trưởng hai con số trong các quý tới là hoàn toàn khả thi, tạo tiền đề vững chắc cho mục tiêu kinh tế năm 2026."
