Cá là thực phẩm giàu protein, ít chất béo và quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình. Tuy nhiên, một người bán cá có hơn 20 năm kinh nghiệm chia sẻ trên Sohu rằng không phải con cá nào trên quầy cũng đáng mua, dù giá rẻ đến đâu. Ông Châu, người kinh doanh thủy sản lâu năm, chỉ ra 4 nhóm cá mà người trong nghề thường tránh xa vì liên quan đến độ tươi, nguồn gốc, môi trường sống và cách bảo quản.
Cá chết, cá có dấu hiệu bệnh
Tại các chợ, cá chết thường có giá rẻ hơn nhiều so với cá bơi khỏe. Nhiều người tiếc tiền cho rằng nấu chín là có thể dùng, nhưng theo ông Châu, sau khi cá chết, vi khuẩn trong cơ thể sinh sôi nhanh, đặc biệt khi để ở nhiệt độ thường. Các loại ký sinh trùng hoặc ấu trùng trong cá cũng không biến mất ngay khi vật chủ chết.
Người bán cá lâu năm cũng cảnh báo hiện tượng cá “nổi đầu” – những con vẫn sống nhưng luôn ngoi sát mặt nước, miệng mở đóng liên tục trong khi những con khác bơi bình thường. Đây có thể là dấu hiệu cá thiếu oxy kéo dài, sống trong nước bẩn hoặc đang có vấn đề sức khỏe. Ông Châu nói: “Loại cá này dù vẫn còn thở, chúng tôi cũng coi như cá chết và tuyệt đối không ăn”.
Khi chọn cá, cần quan sát mang, mắt, vảy và độ đàn hồi thịt. Cá tươi thường có mang đỏ, mắt trong, vảy bám chặt, thịt ấn nhẹ là trở lại trạng thái ban đầu. Ngược lại, cá có mang xám sẫm, mắt lõm, vảy bong tróc hoặc thịt mềm nhũn thì không nên mua.
Cá nước ngọt hoang dã không rõ nguồn gốc
Hai chữ “hoang dã” khiến nhiều người nghĩ đến thực phẩm tự nhiên, không bị tác động bởi nuôi công nghiệp. Nhưng với cá nước ngọt nhỏ đánh bắt từ ao hoang, mương hoặc vùng nước không xác định, nguy cơ chính lại đến từ môi trường sinh trưởng khó kiểm soát. Người mua không thể biết khu vực cá sống có gần nơi xả thải không, nước có ô nhiễm hay chứa chất thải động vật không. Thức ăn của cá và khả năng tiếp xúc với vật chủ trung gian của ký sinh trùng cũng không thể nhận biết bằng mắt thường.
Một số ấu trùng nằm sâu trong thớ thịt, rất khó phát hiện. Vì vậy, người bán cá khuyên không nên ham rẻ trước những loại cá nhỏ được giới thiệu là đánh bắt từ sông, mương, ao hoang nhưng không có thông tin rõ ràng về nguồn nước. Nếu sử dụng cá nước ngọt, cần nấu chín kỹ, tránh ăn sống, ngâm giấm hoặc chế biến để phần thịt bên trong còn tái.
Cá nuôi gần cống xả, môi trường ô nhiễm
Nhóm thứ ba là cá được nuôi ở những khu vực vệ sinh kém, gần nơi tập kết rác, dòng nước thải sinh hoạt hoặc khu chịu ảnh hưởng của hoạt động sản xuất. Theo Sohu, một số nơi tận dụng nguồn nước giàu chất hữu cơ để kích thích sinh vật phù du phát triển, giảm chi phí thức ăn. Cá lớn nhanh hơn, nhưng môi trường sống như vậy tiềm ẩn mầm bệnh, ký sinh trùng và chất có hại.
Vấn đề là loại cá này khi ra thị trường có thể không khác biệt rõ rệt về hình dáng. Người bán cá khuyến nghị nên chọn siêu thị, cửa hàng thủy sản hoặc quầy có thông tin nguồn gốc kiểm tra rõ ràng, thay vì mua tại điểm bán lưu động không xác định được nơi cung cấp. Cần chú ý mùi và bề mặt da cá. Cá bình thường có mùi tanh tự nhiên, không gây hắc hay khó chịu. Nếu cá có mùi bùn quá nặng, mùi như nước cống hoặc mùi lạ, không nên mua. Da cá có mảng màu bất thường, vết loét hoặc màu tối không đều cũng là dấu hiệu cần thận trọng.
Cá đông lạnh quá lâu hoặc rã đông nhiều lần
Nhiệt độ thấp giúp làm chậm quá trình hư hỏng, nhưng cá đông lạnh không thể bảo quản vô thời hạn hay rã đông rồi cấp đông trở lại nhiều lần. Mỗi lần rã đông, cấu trúc thịt cá bị ảnh hưởng, nước từ bên trong chảy ra tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Nếu cấp đông lại, quá trình này tái diễn ở lần rã đông sau, khiến chất lượng và độ an toàn giảm dần.
Khi mua cá ở quầy đông lạnh, lớp băng quá dày có thể cho thấy sản phẩm đã lưu trữ lâu. Băng phủ không đều, thịt cá chuyển vàng, sẫm màu hoặc có vùng màu khác nhau là dấu hiệu cá từng bị rã đông rồi cấp đông lại. Sau khi mua về, nên chia cá thành phần vừa đủ mỗi bữa rồi mới đưa vào ngăn đông. Khi dùng, chỉ lấy đúng phần cần chế biến, tránh rã đông cả con rồi cất phần thừa trở lại.
Theo kinh nghiệm của người bán cá hơn 20 năm, việc chọn cá tươi ngon và an toàn không chỉ giúp bữa ăn ngon hơn mà còn bảo vệ sức khỏe gia đình. Người tiêu dùng nên tỉnh táo trước những loại cá giá rẻ bất thường, luôn kiểm tra kỹ nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
