Thị trường gạo thế giới trong những tháng đầu năm 2026 đang đối mặt với sự trầm lắng đáng kể khi nguồn cung dồi dào khiến giá giảm mạnh. Bên cạnh đó, căng thẳng quân sự tại Trung Đông cũng góp phần ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động thương mại của mặt hàng này, đặc biệt là Thái Lan chịu tác động nặng nề nhất.
Việt Nam vươn lên trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, vượt qua Thái Lan với khoảng cách lên đến 1,1 triệu tấn. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu 3,3 triệu tấn gạo, giảm nhẹ 2,3% so với cùng kỳ năm trước. Giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 468,4 USD/tấn, giảm 9%, kéo kim ngạch xuất khẩu đạt 1,57 tỉ USD, giảm 11% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.
Mặc dù thị trường thế giới dư cung, nhưng các khách hàng truyền thống vẫn tăng cường nhập khẩu gạo từ Việt Nam. Cụ thể, Philippines trong 4 tháng qua đã nhập khẩu khoảng 1,5 triệu tấn gạo từ Việt Nam, vượt kế hoạch khoảng 700.000 tấn. Đặc biệt, sản lượng gạo nhập khẩu của Trung Quốc cũng tăng 44% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 4, lượng gạo xuất khẩu vượt mốc 1 triệu tấn, giúp giảm áp lực tồn kho và tiêu thụ lúa hàng hóa trong dân, nếu không thì vụ đông xuân vừa qua sẽ còn khó khăn hơn.
Trong khi Việt Nam duy trì sự ổn định, Thái Lan lại sụt giảm mạnh vì xung đột quân sự ở Trung Đông. Iraq, thị trường xuất khẩu gạo chính của Thái Lan với khoảng 1 triệu tấn mỗi năm (tương đương 80.000 - 90.000 tấn mỗi tháng), đã chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng. Ông Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự của Hiệp hội Xuất khẩu gạo Thái Lan (TREA), cho biết sau 2 tháng xung đột, lượng gạo xuất khẩu vào Trung Đông giảm tới 200.000 tấn. Kết quả, 4 tháng đầu năm 2026, tổng lượng gạo xuất khẩu của Thái Lan chỉ đạt 2,2 triệu tấn. Nếu tình trạng này kéo dài, dự báo cả năm 2026, xuất khẩu gạo Thái Lan chỉ đạt 6,6 triệu tấn, thấp hơn mục tiêu 7 triệu tấn.
Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cho biết: Sau đợt tăng giá mạnh vừa qua, thị trường hiện duy trì ở mức cao. Giá gạo trắng giống IR50404 khoảng 460 USD/tấn, trong khi gạo thơm ĐT8 là 535 USD/tấn giao tại cảng TP.HCM. Do giá tăng nhanh, các nhà nhập khẩu cũng điều chỉnh giảm tốc độ mua vào.
Một số doanh nghiệp nhận định, giai đoạn gạo giá thấp đã kết thúc và từ đầu tháng 5 đến nay bắt đầu thời kỳ giá cao. Nguyên nhân là do thời tiết bất thường, hiện tượng El Nino mạnh sắp xuất hiện khiến các nước nhập khẩu gạo tăng cường thu mua dự trữ để tránh phải chạy theo cơn sốt giá như năm 2023 - 2024. Chẳng hạn, Malaysia đã tăng dự trữ gạo từ 3 tháng lên 9 tháng, còn Philippines - nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới - đã tăng tốc nhập khẩu gạo từ đầu năm 2026. Bên cạnh vấn đề El Nino, căng thẳng quân sự ở Trung Đông kéo giá phân bón tăng cao cũng góp phần hình thành mặt bằng giá gạo mới.
