Nhật Bản từ lâu nổi tiếng là thị trường khó tính với gạo, bởi gạo không chỉ là lương thực chính mà còn gắn bó sâu sắc với văn hóa ẩm thực, từ cơm hộp bento, cơm nắm onigiri đến sushi. Thời gian gần đây, thị trường gạo Nhật Bản chứng kiến nhiều biến động, đặc biệt là giá gạo nội địa tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, gạo Việt Nam bắt đầu được chú ý như một giải pháp thay thế tiềm năng.
Gạo Việt Nam lọt vào mắt xanh của người Nhật
Giá gạo tại Nhật Bản leo thang khiến nhiều nhà phân phối phải tìm kiếm nguồn cung mới. Một số loại gạo Việt Nam như ST25 và Japonica đã được đưa vào thị trường và nhận được phản hồi tích cực từ người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp nhập khẩu. Nhiều ý kiến cho rằng gạo Việt Nam có hương vị thơm ngon và khá tương đồng với gạo Nhật Bản.
Ông Takashi Takanashi, Giám đốc Công ty Spice House tại Kanagawa, chia sẻ: "Gạo Việt Nam rất ngon. Tôi ăn nó mỗi ngày ở nhà và không thấy khác biệt nhiều so với gạo Nhật Bản. Tuy nhiên, gạo Việt hơi cứng sau khi nguội. Nếu khắc phục được điều này, tôi tin người Nhật sẽ rất thích. Hiện gạo Việt Nam chủ yếu được các nhà hàng và cửa hàng cơm hộp sử dụng cho mục đích thương mại. Khoảng 80% lượng gạo nhập khẩu từ Việt Nam được dùng cho mục đích thương mại, phần còn lại được bán ở các nhà hàng cao cấp."
Riêng trong năm 2025, Spice House đã nhập khẩu khoảng 1.000 tấn gạo từ Việt Nam. Con số này cho thấy gạo Việt Nam không còn dừng lại ở quy mô thử nghiệm mà đã bước đầu thâm nhập vào hệ thống cung ứng thực phẩm tại Nhật Bản. Ông Takashi Takanashi cho biết thêm: "Chỉ riêng năm nay, chúng tôi đã nhập khẩu 1.000 tấn từ Việt Nam. Việc có tăng lượng nhập khẩu hay không còn phụ thuộc vào tình hình gạo Nhật Bản, nhưng nếu tình hình hiện tại tiếp diễn, tôi nghĩ chúng tôi có thể nhập khẩu bằng hoặc thậm chí nhiều hơn năm nay."
Cơ hội từ thị trường bento và lợi thế cạnh tranh
Một cơ hội lớn khác đến từ thị trường cơm hộp bento, một sản phẩm phổ biến trong đời sống hàng ngày của người Nhật. Bento được bán tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trường học, công ty và các đơn vị cung cấp suất ăn. Với lợi thế về giá, khi giá gạo Nhật Bản tăng cao, các nhà hàng, siêu thị và nhà sản xuất bento đang tìm kiếm nguồn cung có chi phí hợp lý hơn. Việt Nam có điều kiện sản xuất nông nghiệp thuận lợi, chi phí sản xuất cạnh tranh và khả năng cung ứng đa dạng các loại gạo.
Đáng chú ý, Việt Nam không chỉ có một loại gạo duy nhất. Ngoài gạo Japonica trồng trong nước, các giống gạo chất lượng cao như ST25, Tám thơm và nhiều loại gạo đặc sản khác cũng có thể được giới thiệu vào thị trường Nhật Bản.
Thách thức cần vượt qua
Dù có nhiều tiềm năng, gạo Việt Nam vẫn cần cải thiện một số yếu tố để phát triển bền vững tại thị trường khó tính này. Cụ thể, gạo Việt Nam ngon khi ăn nóng nhưng hơi cứng khi nguội, và chất lượng giữa các lô hàng chưa thực sự ổn định. Vì vậy, cần cải thiện độ mềm, độ dẻo và chuẩn hóa quy trình từ giống, canh tác, thu hoạch đến bảo quản, chế biến và đóng gói. Đồng thời, cần đầu tư thêm công nghệ và kiểm soát chất lượng sau thu hoạch.
Sự xuất hiện của gạo Việt Nam không chỉ xuất phát từ nhu cầu thay thế do giá gạo Nhật tăng mà còn gắn với sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng. Hiện cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đã vượt quá 600.000 người, cùng với lượng lớn người châu Á sinh sống, học tập và làm việc tại đây. Đây là nhóm khách hàng quen thuộc với các loại gạo thơm và gạo hạt dài của Việt Nam. Bên cạnh đó, ẩm thực Việt Nam ngày càng được người Nhật quan tâm, mở ra cơ hội để gạo Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ thống nhà hàng, bếp ăn, chuỗi cơm hộp và các kênh bán lẻ tại Nhật Bản.
