EU và MERCOSUR chính thức ký kết hiệp định FTA lịch sử
Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa Liên minh châu Âu (EU) và bốn thành viên sáng lập khối MERCOSUR, bao gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay, đã được ký kết vào tháng 1 năm 2026. Sự kiện này đánh dấu việc thiết lập một trong những khu vực thương mại tự do lớn nhất trên toàn cầu, bao phủ hơn 700 triệu người dân và từng bước xóa bỏ thuế quan đối với hơn 90% dòng giao dịch thương mại giữa hai khối. Đáng chú ý, EU và MERCOSUR hiện chiếm tới 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của thế giới, tạo nên một động lực kinh tế đáng kể.
Tác động kinh tế và lợi ích từ hiệp định
Theo nội dung thỏa thuận, MERCOSUR sẽ loại bỏ 91% thuế áp dụng đối với hàng hóa xuất xứ từ châu Âu, trong khi EU dỡ bỏ 92% thuế đối với hàng hóa từ các quốc gia Nam Mỹ. Điều này giúp các doanh nghiệp EU tiết kiệm khoảng 4 tỷ euro tiền thuế mỗi năm và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thúc đẩy đầu tư vào các chuỗi cung ứng then chốt, bao gồm cả các nguyên liệu thô chiến lược. Khối MERCOSUR chủ yếu xuất khẩu nông sản và khoáng sản sang EU, đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu máy móc, hóa chất và dược phẩm sang thị trường Nam Mỹ.
EU coi thỏa thuận với MERCOSUR là một phần quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa đối tác, tăng cường tự chủ, củng cố chủ nghĩa đa phương và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Hiệp định này cũng mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận các thị trường quy mô lớn hơn. Các quốc gia như Đức và Tây Ban Nha đã hoan nghênh bước đi mới đây của Ủy ban châu Âu (EC), cho rằng FTA với các nước Nam Mỹ sẽ tạo thêm cơ hội tăng trưởng, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng chống chịu của EU trước những biến động thương mại toàn cầu.
Quá trình phê chuẩn và triển khai tạm thời
Mặc dù chưa nhận được sự phê chuẩn chính thức từ Nghị viện châu Âu (EP), quyết định của EC được đưa ra sau khi Argentina và Uruguay đã phê chuẩn hiệp định. Theo Người phát ngôn thương mại của EU, Olof Gill, việc triển khai tạm thời sẽ bắt đầu vào ngày đầu tiên của tháng thứ hai kể từ khi EU và Uruguay – quốc gia MERCOSUR đầu tiên hoàn tất phê chuẩn – trao đổi công hàm ngoại giao. Hiệp định sẽ được áp dụng đối với các nước đã phê chuẩn, trong khi Brazil và Paraguay dự kiến hoàn tất thủ tục trong thời gian tới.
Những thách thức và phản đối từ nội bộ EU
Dù được đa số các quốc gia thành viên EU ủng hộ, thỏa thuận với MERCOSUR đang đối mặt với sự phản đối quyết liệt từ Pháp, Ba Lan cùng các hiệp hội nông dân. Pháp dẫn đầu các nước phản đối vì lo ngại nông sản giá rẻ từ Brazil và các quốc gia Nam Mỹ sẽ gây sức ép cạnh tranh đối với ngành nông nghiệp trong nước. Các tổ chức nông nghiệp cho rằng hiệp định sẽ tạo áp lực lớn cho lĩnh vực nông nghiệp châu Âu do bị cạnh tranh từ các sản phẩm giá rẻ và không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã gọi quyết định mới đây của EC là “một bất ngờ tồi tệ” và cho rằng nó chưa tôn trọng đầy đủ vai trò của EP khi chưa được cơ quan này thông qua. Sự phản đối của một số nước EU khiến thỏa thuận với các quốc gia Nam Mỹ đối mặt nhiều rào cản pháp lý. EP đã bỏ phiếu chuyển hồ sơ thỏa thuận lên Tòa án Tư pháp EU (CJEU) và các nghị sĩ đã thông qua yêu cầu CJEU xác định xem liệu thỏa thuận có phù hợp với chính sách của khối hay không, qua đó có thể làm trì hoãn việc thực thi thỏa thuận.
Bài toán cân bằng giữa tự do hóa và bảo vệ lợi ích nội bộ
Trong bối cảnh còn những ý kiến trái chiều, EU đứng trước bài toán phức tạp: vừa phải nỗ lực cân bằng giữa tự do hóa thương mại, vừa phải bảo vệ lợi ích của người nông dân và duy trì sự ổn định xã hội trong nội khối. Sự thành công của hiệp định FTA này không chỉ phụ thuộc vào việc thực thi các điều khoản kinh tế, mà còn đòi hỏi sự đồng thuận chính trị và giải quyết các mối quan ngại từ các nhóm lợi ích trong EU.
