Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa công bố kết luận sơ bộ về đợt rà soát hành chính thuế chống bán phá giá lần thứ 20 (POR20) đối với tôm nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, hai bị đơn bắt buộc bị xác định mức thuế lần lượt là 6,30% và 10,76%, trong khi các doanh nghiệp còn lại chịu mức thuế bình quân 7,56%. Nguyên nhân của mức thuế cao bất thường được cho là do một trong hai doanh nghiệp không cung cấp đầy đủ mô tả đối với một số hóa chất đầu vào, dẫn đến việc DOC áp dụng dữ liệu sẵn có bất lợi. Dự kiến, DOC sẽ ban hành kết luận cuối cùng vào tháng 11 năm 2026.
Doanh nghiệp bất ngờ và phát hiện sai sót
Ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần thực phẩm Sao Ta (FIMEX), thừa nhận bất ngờ trước kết quả này. Qua tài liệu DOC, luật sư tư vấn đã phát hiện nguyên nhân: cách tính giá trị thức ăn trong chăn nuôi và đối tượng nuôi không phù hợp. Cụ thể, giá thức ăn nuôi tôm ở Việt Nam chỉ khoảng 10-20 nghìn đồng/kg, trong khi DOC lại lấy giá thức ăn dành cho ấu trùng lên đến hơn 13 USD/kg. Sự khác biệt này dẫn đến mức thuế suất cao bất thường. Ông Lực cho biết: "Các luật sư sẽ giải trình sớm nhất với DOC về số liệu bất thường này để tính toán lại mức thuế phù hợp. Con tôm Việt Nam đã trải qua 20 năm bị áp thuế chống bán phá giá, chúng ta có kinh nghiệm ứng phó. Đây chỉ là mức sơ bộ, các doanh nghiệp sẽ bổ sung số liệu chứng minh không bán phá giá. Tôi tin rằng khi phát hiện sai sót và chứng minh được, DOC sẽ đưa ra mức thuế thỏa đáng."
Hiệp hội và doanh nghiệp cùng khiếu nại
Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), đồng tình rằng đây chỉ là mức thuế sơ bộ, chưa phải kết luận cuối cùng. Bà dẫn chứng năm 2025, DOC từng công bố mức thuế cao trên 35%, nhưng sau khi bổ sung hồ sơ và giải thích, kết quả cuối cùng chỉ còn hơn 4%. Năm nay, khi đã thấy rõ sai sót trong cách tính, khả năng "đảo chiều" theo hướng tích cực là hoàn toàn có thể. Các doanh nghiệp và hiệp hội đang tích cực phối hợp để giải quyết vấn đề.
Thách thức cho ngành tôm Việt Nam
Mỹ từng là thị trường xuất khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam, nhưng những năm gần đây liên tục sụt giảm do các rào cản thuế quan và lạm phát. Trong quý 1 năm 2026, xuất khẩu tôm vào Mỹ chỉ đạt 96 triệu USD, giảm 29% so với cùng kỳ, đẩy Mỹ xuống vị trí thứ 4 sau Trung Quốc, Nhật Bản và EU. Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước (Đà Nẵng), lo ngại: "Nếu bị áp mức thuế này, doanh nghiệp không thể tiếp tục bán hàng vào Mỹ trong bối cảnh thị trường khó khăn. Lâu nay chúng ta có thế mạnh về hàng giá trị gia tăng, nhưng khi lạm phát tăng, người tiêu dùng Mỹ giảm chi tiêu, các sản phẩm giá rẻ từ Ecuador, Ấn Độ lên ngôi. Trong khi đó, chi phí sản xuất của Việt Nam cao hơn các nước trung bình 1-2 USD/kg, và nhân công cũng tăng, khiến lợi thế cạnh tranh giảm."
Giải pháp tổ chức lại ngành hàng
Nhiều doanh nghiệp cho rằng ngành tôm Việt Nam đang mất dần sức cạnh tranh do giá thành cao nhưng giá bán thấp. Hai điểm yếu lớn là con giống và thức ăn chăn nuôi. Việt Nam chưa tự chủ hoàn toàn về con giống, và giá thức ăn quá cao. Để giải quyết, cần có chính sách đầu tư hợp lý từ Chính phủ, cùng sự phối hợp giữa các bên để tổ chức lại ngành hàng, giảm giá thành và tăng khả năng cạnh tranh.
Điểm sáng từ các thị trường khác
Dù gặp khó tại Mỹ, bức tranh toàn ngành vẫn có nhiều điểm sáng. Trong quý 1 năm 2026, xuất khẩu tôm Việt Nam đạt gần 1,1 tỉ USD, tăng 17,5% so với cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc vươn lên thành thị trường đầu tàu với kim ngạch 440 triệu USD, tăng 57%, chiếm hơn 41% tổng xuất khẩu. Ngoài ra, EU tăng 17% lên 120 triệu USD, Nhật Bản tăng 1,7% lên 117 triệu USD. Đây là những tín hiệu tích cực cho ngành tôm Việt Nam trong bối cảnh thị trường Mỹ đầy thách thức.
Cơ hội từ nghề ghẹ
Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) chính thức công nhận nghề khai thác ghẹ của Việt Nam tương đương Mỹ theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA). Điều này cho phép các sản phẩm ghẹ Việt Nam tiếp tục được nhập khẩu vào Mỹ. Năm 2025, xuất khẩu ghẹ đạt gần 86 triệu USD, tăng 6% so với năm 2024. Mỹ là nước nhập khẩu ghẹ lớn nhất thế giới, với giá trị nhập khẩu khoảng 1,1 tỉ USD, mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam.
