Bộ Công Thương đang đề xuất một cuộc cải cách toàn diện thị trường xăng dầu Việt Nam, với trọng tâm là tinh gọn hệ thống phân phối, loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết. Theo dự thảo Nghị định Kinh doanh xăng dầu sắp trình Chính phủ, mô hình tổng đại lý và khâu dịch vụ xăng dầu sẽ bị bãi bỏ, đồng thời các đại lý bán lẻ được sáp nhập vào hệ thống thương nhân phân phối.
Ba khâu chính trong chuỗi cung ứng xăng dầu mới
Cụ thể, thị trường xăng dầu sau cải cách sẽ chỉ còn ba khâu chính: tạo nguồn (bao gồm doanh nghiệp sản xuất, bao tiêu và thương nhân đầu mối), phân phối (thương nhân phân phối tích hợp cả bán buôn và bán lẻ) và bán lẻ đến người tiêu dùng. Việc này nhằm giảm thiểu tình trạng mua bán lòng vòng, găm hàng và vi phạm quy định về tồn kho.
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết: "Bộ Công Thương đã cơ bản hoàn thiện dự thảo sau khi tổ chức họp lấy ý kiến. Bộ đang tổng hợp ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương, Sở Công Thương các tỉnh và đối tượng chịu tác động để hoàn thiện hồ sơ. Dự kiến trong tháng 7 sẽ trình Chính phủ xem xét."
Quan hệ mới giữa thương nhân đầu mối và phân phối
Dự thảo cũng định hình lại quan hệ giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối. Nếu thương nhân phân phối làm đại lý hoặc nhận quyền của một thương nhân đầu mối, doanh nghiệp chỉ được nhập hàng từ đầu mối đó và hoạt động trong hệ thống quản lý thống nhất. Ngược lại, nếu hoạt động độc lập, thương nhân phân phối được mua hàng từ nhiều thương nhân đầu mối hoặc từ các thương nhân phân phối khác để chủ động nguồn cung. Toàn bộ giao dịch phải được quản lý bằng hóa đơn điện tử, tạo cơ sở cho cơ quan chức năng theo dõi và truy xuất nguồn gốc từng lô hàng.
Siết điều kiện đối với thương nhân đầu mối
Song song với việc cắt giảm tầng nấc trung gian, Bộ Công Thương nâng cao điều kiện để trở thành thương nhân đầu mối nhằm sàng lọc doanh nghiệp có năng lực thực chất. Doanh nghiệp muốn đạt tư cách này phải sở hữu cảng chuyên dụng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT, có kho tiếp nhận tối thiểu 15.000 m3, sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và xây dựng mạng lưới tối thiểu 40 thương nhân phân phối trực thuộc. Ngoài ra, doanh nghiệp phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối trước khi được xem xét.
Đặc biệt, thương nhân đầu mối phải bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000 m3 mỗi năm theo hạn ngạch được giao, duy trì dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày tiêu thụ bình quân của thị trường trong nước. Họ cũng phải kết nối trực tuyến 24/7 dữ liệu về kho, nguồn hàng, lượng nhập, xuất và tồn với Bộ Công Thương.
Thu hồi giấy phép nếu vi phạm
Giấy phép của thương nhân đầu mối có thể bị thu hồi nếu doanh nghiệp không hoàn thành tổng nguồn cung trong hai năm liên tiếp, không khắc phục vi phạm về chất lượng trong thời hạn 90 ngày hoặc có hành vi gian lận Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Những biện pháp này nhằm tăng cường trách nhiệm và minh bạch trong kinh doanh xăng dầu.
Dự thảo Nghị định cũng đề xuất bỏ cơ chế công bố giá cơ sở, trao quyền định giá cho doanh nghiệp, một thay đổi căn bản trong điều hành thị trường. Theo Bộ Công Thương, việc này giúp thị trường vận hành linh hoạt hơn, giảm tình trạng doanh nghiệp kêu thiếu xăng dầu do giá nhập cao nhưng bán ra chưa điều chỉnh kịp.
