Thị Trường Xăng Dầu Sắp Tái Cấu Trúc Mạnh Với Cơ Chế Giá Mới
Năm 2026 được xác định là năm thay đổi lớn của thị trường xăng dầu Việt Nam, khi cơ chế điều hành giá chuyển mạnh sang thị trường hóa, đồng thời xăng sinh học E10 chính thức được triển khai toàn quốc từ ngày 1/6. Theo dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu sắp ban hành, quyền định giá sẽ được giao nhiều hơn cho doanh nghiệp, giảm can thiệp hành chính trực tiếp.
Doanh Nghiệp Được Quyết Định Giá Bán Lẻ
Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ được quyết định giá bán trong hệ thống của mình dựa trên cung - cầu thị trường, chi phí kinh doanh hợp lý và yếu tố cạnh tranh. Trong một số trường hợp, thương nhân bán lẻ đủ điều kiện còn được tự quyết định giá bán lẻ sau khi thực hiện nghĩa vụ kê khai, niêm yết và chịu giám sát hậu kiểm từ cơ quan quản lý.
Cơ chế mới quy định rõ: Doanh nghiệp phải kê khai giá, công khai các cấu phần chi phí chính và chịu thanh tra, kiểm tra việc hình thành giá. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ không can thiệp hành chính vào từng kỳ điều chỉnh, mà quản lý thông qua khung pháp lý, dữ liệu thị trường và chế tài xử phạt để ngăn chặn hành vi thao túng, găm hàng, thông đồng hoặc gây nhiễu thị trường trong các thời điểm biến động.
Tác Động Đến Hệ Thống Phân Phối
Bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - cho rằng cơ chế giá mới sẽ kéo theo tái cấu trúc mạnh hệ thống phân phối xăng dầu. Các cửa hàng bán lẻ phải lựa chọn tham gia hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối để áp dụng giá chung trong chuỗi, hoặc trở thành thương nhân bán lẻ độc lập và tự quyết định giá.
“Thị trường bán lẻ sẽ phân hóa rõ hơn. Vai trò giám sát của Sở Công Thương địa phương rất quan trọng để ngăn phát sinh tiêu cực, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh”, bà Hiền nhấn mạnh.
Chuyên Gia Kinh Tế Nhận Định
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nhận định việc trao quyền định giá cho doanh nghiệp là bước ngoặt lớn nhất của thị trường xăng dầu trong nhiều năm trở lại đây. Trước đây, doanh nghiệp quen với cơ chế giá điều hành và biên độ điều chỉnh hạn chế. Khi chuyển sang cơ chế thị trường, điều này sẽ giúp hạn chế các cú “sốc tâm lý” mỗi khi thị trường quốc tế biến động.
Tuy nhiên, chuyên gia này cảnh báo cần có cơ chế giám sát minh bạch dữ liệu và hàng rào cạnh tranh đủ mạnh để đảm bảo tính minh bạch của thị trường, tránh tình trạng thao túng khi thị trường vẫn còn tập trung vào một số đầu mối lớn.
Áp Lực Và Cơ Hội Cho Doanh Nghiệp
Đại diện một thương nhân đầu mối phía Bắc đánh giá cơ chế mới vừa mở ra dư địa cạnh tranh, vừa đặt ra áp lực quản trị chưa từng có. “Trao quyền định giá giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong nhập khẩu, dự trữ và phân phối theo tín hiệu thị trường, giảm độ trễ so với giá thế giới. Nhưng đi kèm là rủi ro tài chính lớn: nếu dự báo cung - cầu sai, tồn kho kém hiệu quả, doanh nghiệp sẽ chịu thiệt ngay và mất thị phần rất nhanh”, vị đại diện chia sẻ.
Ở khâu bán lẻ, đại diện một doanh nghiệp tư nhân tại Hà Nội cho rằng cơ chế mới mở ra cơ hội thoát khỏi tình trạng “ăn theo” chiết khấu cứng nhắc. Khi được quyền tự định giá, các cửa hàng bán lẻ có thể cạnh tranh bằng giá và dịch vụ, nhưng đồng thời phải chịu áp lực quản trị dòng tiền, dự trữ và đàm phán nguồn cung tốt hơn.
Triển Khai Xăng E10 Toàn Quốc
Song song với thay đổi cơ chế giá, việc triển khai xăng E10 từ 1/6/2026 được coi là “bài kiểm tra năng lực tổ chức thị trường” của toàn chuỗi cung ứng. Ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - nhận định đây là bước ngoặt trong cách tổ chức thị trường nhiên liệu.
Nếu trước đây E5 triển khai cục bộ và tiêu thụ hạn chế, thì E10 áp dụng đồng loạt trên toàn quốc sẽ tác động trực tiếp tới cấu trúc nguồn cung xăng dầu, buộc doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược dự trữ, nhập khẩu xăng nền và đầu tư hạ tầng phối trộn ở quy mô lớn.
Theo ông Bảo, E10 chỉ được thị trường chấp nhận khi chênh lệch giá đủ hấp dẫn, chất lượng được kiểm soát chặt chẽ và hạ tầng phân phối đủ rộng để người dân tiếp cận thuận tiện.
