Chị Trần Thị Lan (35 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) bắt đầu mua vàng từ cuối năm 2024 với quan niệm “tích sản vàng cho an toàn” theo lời khuyên của nhiều bạn bè. Ban đầu, chị mua một vài chỉ, rồi dần dần mỗi tháng lại trích một phần thu nhập để mua thêm. Trong suy nghĩ của chị, đây là cách giữ tiền chắc chắn, không lo mất giá. Tuy nhiên, chị cũng kỳ vọng giá vàng sẽ tiếp tục tăng như những gì đã thấy trên thị trường vài năm gần đây.
Sau khi giá vàng tăng lên trên 190 triệu đồng/lượng, chị Lan có một khoản lời lớn. Nhưng gần đây, giá vàng liên tục giảm, nhà đầu tư này bắt đầu cảm thấy bất an. Không phải vì thua lỗ, mà vì tiền “nằm im”, không sinh lời, trong khi bạn bè chị liên tục khoe về các khoản lãi từ chứng khoán, bất động sản. Chị Lan đang phân vân nên bán hay tiếp tục giữ vàng. Nếu bán ở thời điểm này, khoản lời thu hẹp đáng kể; nhưng giữ thì không yên tâm. Quan điểm tích sản dài hạn đang tạo ra áp lực tâm lý cho chị.
Hiện giá vàng chỉ còn quanh mức 165 triệu đồng/lượng (chiều mua vào), những chỉ vàng chị từng mua ở vùng trên 180 triệu đồng/lượng trước đó đang rơi vào trạng thái thua lỗ tạm thời. Dù chưa bán ra, khoản chênh lệch này vẫn hiện hữu như một “khoản lỗ tạm thời” trong suy nghĩ, khiến chị càng băn khoăn về quyết định ban đầu.
Một trường hợp khác là câu chuyện của chị Nguyễn Thu Hương (29 tuổi, làm marketing tự do). Nghe bạn bè nói nhiều về “tích sản vàng”, chị cũng bắt đầu mua theo, nhưng hoàn toàn không có một nguyên tắc cụ thể nào. Có tháng thu nhập tốt, chị mua một lúc vài chỉ. Có tháng ít tiền, chị bỏ qua. Khi thấy giá vàng tăng mạnh, chị vội vàng mua thêm vì sợ “lỡ cơ hội”. Nhưng đến khi giá điều chỉnh, chị lại chần chừ, không dám mua tiếp vì lo sợ giảm sâu hơn. Việc mua bán của chị không dựa trên kế hoạch dài hạn, mà chủ yếu bị chi phối bởi cảm xúc và biến động thị trường ngắn hạn.
Ban đầu, chị nghĩ mình đang “tích sản đều đặn”. Nhưng thực tế, danh mục vàng của chị lại có giá vốn rất cao vì phần lớn được mua vào những lúc thị trường hưng phấn. Khi giá quay đầu hoặc đi ngang, chị bắt đầu mất kiên nhẫn. Có lúc chị bán ra một phần vì lo lắng, rồi sau đó lại mua lại ở mức giá cao hơn khi thấy thị trường hồi phục.
Tích sản vàng thế nào?
Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, “tích sản” là một chiến lược dài hạn, nhưng thường bị hiểu sai khi tách rời khỏi mục tiêu và kỷ luật thực thi. Ông Nguyễn Mạnh Cường (chuyên viên tư vấn tài chính) cho rằng vàng chỉ nên được xem là một phần trong danh mục, với vai trò chính là phòng thủ, bảo toàn giá trị trước lạm phát và biến động kinh tế, chứ không phải công cụ tạo ra tăng trưởng đều đặn. Nếu lựa chọn tích sản vàng, nhà đầu tư cần chấp nhận những giai đoạn giá đi ngang kéo dài, thậm chí điều chỉnh giảm mà không nên phản ứng theo cảm xúc.
Sai lầm phổ biến nhất của nhiều người là sử dụng một loại tài sản cho nhiều mục tiêu cùng lúc. Khi vừa kỳ vọng an toàn, vừa mong sinh lời nhanh, nhà đầu tư rất dễ rơi vào trạng thái tâm lý bất ổn mỗi khi thị trường không đi theo kỳ vọng. Nhà đầu tư cần phân tách rõ: phần tài sản nào để phòng thủ, phần nào để tăng trưởng, từ đó lựa chọn công cụ phù hợp cho từng mục tiêu.
Ông Cường cho rằng, tích sản không sai, nhưng tích sản thiếu hiểu biết và kỷ luật mới là rủi ro lớn nhất. Nhà đầu tư không cần chạy theo xu hướng, mà cần hiểu rõ mình đang làm gì và vì sao mình làm điều đó.
Lời khuyên được đưa ra là nên xây dựng một nguyên tắc tích sản rõ ràng ngay từ đầu: xác định tỷ trọng vàng trong tổng tài sản (ví dụ 10-20%), duy trì việc mua đều đặn theo chu kỳ thay vì chạy theo giá, và quan trọng nhất là đặt ra “kịch bản chịu đựng”, tức là khả năng chấp nhận nếu tài sản không sinh lời trong 3-5 năm. Bên cạnh đó, việc duy trì một danh mục đa dạng, kết hợp giữa các kênh phòng thủ và tăng trưởng, sẽ giúp giảm áp lực tâm lý và tránh tình trạng phụ thuộc vào một loại tài sản duy nhất.
Nghịch lý mua 10 lượng vàng lúc giá 120 triệu đồng vẫn lỗ: Giá vàng tăng từ 120 lên 180 triệu đồng/lượng, nhưng không phải nhà đầu tư nào cũng có lời.
