Trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt hơn 562 triệu USD, tăng 45% so với cùng kỳ năm trước, chiếm khoảng 20,3% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước. Riêng tháng 5, xuất khẩu đạt 269 triệu USD, tăng mạnh 278% so với tháng trước và tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025.
Cơ cấu xuất khẩu và thị trường chính
Sầu riêng tươi chiếm tỷ trọng lớn nhất với 483 triệu USD, tương đương 86% tổng kim ngạch, tăng 43% so với cùng kỳ. Sầu riêng đông lạnh đạt 78 triệu USD, tăng 60% và chiếm 14%, trong khi sản phẩm chế biến mới chiếm khoảng 0,2%.
Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, với kim ngạch đạt 492 triệu USD, tăng 76,7% so với cùng kỳ năm trước và chiếm tới 87,5% tổng giá trị xuất khẩu sầu riêng. Như vậy, Trung Quốc đã chi gần nửa tỷ USD để nhập khẩu mặt hàng này từ Việt Nam.
Tiềm năng vượt Thái Lan về sản lượng
Tại tọa đàm “Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?”, ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 170.000 ha sầu riêng và sản lượng năm nay có thể đạt 1,8-2 triệu tấn, thậm chí vượt Thái Lan. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở sản lượng mà ở chất lượng sản phẩm.
Nguyên nhân chính là tập quán canh tác nhỏ lẻ, sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong thời gian dài khiến nhiều vùng trồng tích tụ kim loại nặng và dư lượng hóa chất, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu.
Năng lực kiểm định và giải pháp số hóa
Năng lực kiểm tra, kiểm định hàng hóa xuất khẩu chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành. Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, nhiều lô trái cây xuất khẩu sang Trung Quốc phải chờ kiểm định, khiến thời gian thông quan kéo dài và phát sinh chi phí cho doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng Việt Nam cần đầu tư thêm các cơ sở kiểm định ngay tại vùng nguyên liệu, đồng thời thúc đẩy kết nối dữ liệu với cơ quan chức năng Trung Quốc nhằm rút ngắn thời gian thông quan. Phía Trung Quốc đã đề xuất xây dựng mô hình “Cửa khẩu thông minh” và “Hải quan thông minh”, với toàn bộ dữ liệu hàng hóa được số hóa, kết nối giữa hải quan hai nước và công nhận kết quả kiểm định lẫn nhau.
Mở rộng mã số vùng trồng và nâng cao chất lượng
Hiện mới khoảng 30-40% diện tích sầu riêng của Việt Nam được cấp mã số vùng trồng, còn dư địa lớn để mở rộng vùng đủ điều kiện xuất khẩu nếu đẩy nhanh quá trình đàm phán và cấp phép với phía Trung Quốc. Theo ông Bình, thay vì chạy theo sản lượng, ngành sầu riêng cần chuyển mạnh sang tư duy lấy chất lượng và an toàn thực phẩm làm trọng tâm.
“Nếu chúng ta không thay đổi tư duy về chất lượng, phải đưa tiêu chuẩn chất lượng và an toàn lên hàng đầu thì khách hàng nước ngoài cũng như các nước nhập khẩu sẽ từ chối hàng hóa của chúng ta”, ông Bình nhấn mạnh.
Các chuyên gia cho rằng việc nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, mở rộng mã số vùng trồng, tăng cường năng lực kiểm định và đẩy mạnh số hóa chuỗi xuất khẩu sẽ là những yếu tố quyết định để sầu riêng duy trì tốc độ tăng trưởng và tiếp tục là ngành hàng chủ lực của nông nghiệp Việt Nam.
