Ngày 28.7, ông Trần Văn Trường, chủ doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại TP.Đồng Nai, gửi loạt ảnh cho thấy 8 cây xăng của ông phải thay phiên nhau bán vì nguồn hàng từ đầu mối cấp về chỉ còn khoảng 50% so với trước. Nguyên nhân được cho là biến động giá thế giới tăng vọt khiến đầu mối lỗ, giảm nhập, đặc biệt các doanh nghiệp nhỏ. Trong khi đó, các đầu mối lớn như Petrolimex, PVOil vẫn dồi dào cho hệ thống của họ.
Nghịch lý thị trường: Nguồn cung dồi dào nhưng cây xăng vẫn 'khát'
Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy 6 tháng đầu năm Việt Nam nhập khẩu gần 5 triệu tấn xăng dầu các loại, kim ngạch hơn 5,35 tỉ USD. Bình quân mỗi tháng nhập 833.000 tấn. Hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn đáp ứng 70-80% nhu cầu nội địa. Riêng Dung Quất sản xuất 4,05 triệu tấn, đạt 101% kế hoạch, tăng 5,3% so với cùng kỳ. Lãnh đạo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) nhận định xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến tạo nguồn, nhu cầu tăng cao tạo áp lực lên khâu vận chuyển, nhưng khẳng định nguồn cung cả nước vẫn cân đối.
Tuy nhiên, doanh nghiệp bán lẻ không thuộc đại lý nhượng quyền từ các đầu mối lớn gặp khó khăn. Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, giải thích: "Khi doanh nghiệp liên tục kinh doanh dưới giá vốn hoặc không có lợi nhuận, trách nhiệm bảo đảm nguồn cung dần dần chỉ còn mang tính đối phó. Nhiều cửa hàng từng chịu chiết khấu 0 đồng trong thời gian dài, dù có nguồn hàng cũng không còn động lực nhập và bán vì càng kinh doanh càng lỗ".
Chiết khấu thấp và Nghị định 83 – Nguyên nhân cốt lõi
Chiết khấu thấp làm nhiều cửa hàng tạm ngừng hoạt động. Ông Trần Đình Sơn, Giám đốc Công ty Nam Lộc Phúc, chỉ ra bất cập từ Nghị định 83/2014: "Sau nhiều năm áp dụng, quy định đã bộc lộ hạn chế, khiến hàng nghìn doanh nghiệp xăng dầu khó khăn. Tình trạng này gây thiếu hụt cục bộ, ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh". Ông kiến nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định mới, cho phép doanh nghiệp mua bán theo cơ chế thị trường, chủ động quyết định giá bán dựa trên chi phí thực tế cộng lợi nhuận hợp lý.
Ủng hộ đề xuất này, ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh: "Đây là quy luật vận hành bình thường của thị trường. Chính sách quản lý cần bảo đảm an ninh năng lượng nhưng không nên can thiệp hành chính quá sâu vào quan hệ kinh doanh. Khi cơ chế thị trường được vận hành đúng, thị trường sẽ tự sàng lọc và phân bổ nguồn lực hiệu quả". Petrolimex cũng cho biết tình trạng khan hàng chỉ cục bộ, do nhu cầu tăng đột biến (sản lượng tiêu thụ bình quân ngày tăng gần 42% so với cùng kỳ), nhưng điều tiết chưa suôn sẻ vì gián đoạn nguồn cung từ eo biển Hormuz.
Bộ Công thương khẳng định nguồn cung không thiếu, nhưng thừa nhận có tình trạng một số thương nhân phân phối ký hợp đồng với nhiều đầu mối thay vì duy trì ổn định, hoặc bán cầm chừng chờ điều chỉnh giá. Giải pháp căn cơ là ban hành nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, mà Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đã góp ý gần hai năm nay, theo hướng tiệm cận cơ chế thị trường, giảm bớt quy định hành chính.
