Indonesia giảm mạnh mức hoa hồng gọi xe
Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto vừa tuyên bố giảm mức hoa hồng tối đa mà các nền tảng gọi xe được phép thu từ tài xế, từ 20% xuống còn 8%. Quyết định này được kỳ vọng sẽ gia tăng đáng kể thu nhập của đội ngũ tài xế, lực lượng đang vận hành phần lớn hệ sinh thái gọi xe và giao hàng trong khu vực.
Phát biểu tại Jakarta, Tổng thống Prabowo cho biết ông đã ký một sắc lệnh tổng thống quy định mức trần hoa hồng mới. Ông nói: “Tỷ lệ doanh thu dành cho tài xế đã được nâng từ 80% lên mức tối thiểu 92%”. Tuy nhiên, thời điểm chính sách có hiệu lực chưa được nêu rõ.
Không chỉ giảm hoa hồng, ông Prabowo cũng yêu cầu các nền tảng phải cung cấp bảo hiểm tai nạn và bảo hiểm y tế cho tài xế, điều này có thể khiến chi phí vận hành của các hãng tăng lên. Ông nói thẳng: “Thật không đúng khi những người đổ mồ hôi là các anh (tài xế), còn những người kiếm tiền lại là họ (các nền tảng)”.
Chính phủ mua cổ phần để tác động
Theo ông Sufmi Dasco Ahmad, Phó Chủ tịch Hạ viện Indonesia, để bảo đảm 7 triệu tài xế được hưởng lợi, chính phủ thông qua quỹ đầu tư quốc gia Danantara đã mua cổ phần tại một số doanh nghiệp trong ngành. Động thái này cho phép chính phủ tác động trực tiếp tới chính sách của doanh nghiệp, bao gồm việc ép giảm phí hoa hồng. Tuy nhiên, chi tiết về số cổ phần và công ty đầu tư không được tiết lộ.
Người phát ngôn của Danantara cho biết quỹ này “liên tục đánh giá nhiều cơ hội trên thị trường” nhằm tạo ra “tác động kinh tế, xã hội có ý nghĩa cho Indonesia”.
Tác động đến GoTo và Grab
Quy định mới sẽ tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp thống trị thị trường gọi xe Indonesia như GoTo và Grab. Theo Reuters, đây có thể là đòn giáng mạnh vào biên lợi nhuận của các nền tảng tại thị trường lớn nhất Đông Nam Á. Lực lượng nòng cốt là các tài xế xe máy công nghệ, với thu nhập khoảng 150.000 rupiah/ngày (khoảng 11 USD), nhưng sau khi trừ chi phí và hoa hồng, thu nhập thực tế thấp hơn đáng kể.
Thông báo được đưa ra sau làn sóng biểu tình của hàng nghìn tài xế tại Jakarta và Surabaya trong năm 2025, yêu cầu áp mức trần hoa hồng 10%. Quy định mới của chính phủ còn đi xa hơn, hạ trần xuống 8%.
Trước đó, Ade Mulya, Giám đốc chính sách công của GoTo từng khẳng định: “Việc hạ mức phí hoa hồng 20% không phải là một giải pháp khả thi”. Nhưng giờ đây, lựa chọn đó không còn nằm trong tay doanh nghiệp. CEO của GoTo, Hans Patuwo, cho biết công ty “luôn tuân thủ” quy định và đang “xem xét” sắc lệnh mới. Trong khi đó, CEO Grab Indonesia Neneng Goenadi cho biết công ty “sẽ phối hợp với chính phủ và các bên liên quan để triển khai những thay đổi này”.
Liệu tài xế có thực sự hưởng lợi?
Một bộ phận tài xế hoan nghênh cơ chế mới. Raden Igun Wicaksono, Chủ tịch hiệp hội tài xế công nghệ Garda Indonesia, cho biết: “Con số này còn vượt cả yêu cầu ban đầu của Garda và giới tài xế, những người trước đó chỉ đấu tranh cho mức trần tối đa 10%”. Tuy nhiên, một nữ tài xế 54 tuổi chạy cho Gojek và Maxim lại không tin tưởng: “Ngay cả khi phí hoa hồng chỉ còn 8%, nếu không có nhiều đơn thì chúng tôi vẫn rất khó sống”.
Một khảo sát năm 2024 của Next Policy cho thấy 75% tài xế gọi xe tại Indonesia kiếm dưới 3 triệu rupiah/tháng (khoảng 172 USD), thấp hơn mức lương tối thiểu tại các thành phố lớn. Nailul Huda, Giám đốc mảng kinh tế số tại Centre of Economic and Law Studies, cho rằng sắc lệnh mới chủ yếu làm giảm doanh thu của doanh nghiệp, nhưng không giúp tăng đáng kể thu nhập tài xế. Ông phân tích: “Nếu nền tảng mất doanh thu, các chương trình giảm giá cho hành khách sẽ giảm theo. Nhu cầu sẽ giảm và tổng thu nhập của tài xế cũng bị ảnh hưởng”.
Theo nghiên cứu của Indonesia Strategic and Economic Action Institution (ISEAI), việc Danantara tham gia ngành gọi xe đã mở ra mô hình “nền tảng dưới sự giám sát của nhà nước”, giúp việc sáp nhập giữa GoTo và Grab dễ dàng hơn, tạo ra thực thể kiểm soát tới 91% thị trường. Tuy nhiên, ISEAI cảnh báo sắc lệnh mới có thể tạo ra rủi ro lớn cho lợi nhuận doanh nghiệp. GoTo, công ty vừa ghi nhận khoản lãi đầu tiên 171 tỷ rupiah trong quý I năm nay, có thể quay đầu lỗ gần 78 tỷ rupiah mỗi quý nếu áp trần hoa hồng 8%. Nếu cộng thêm chi phí bảo hiểm y tế, khoản lỗ có thể lên gần 303 tỷ rupiah mỗi quý.
Thị trường Việt Nam ra sao?
Tại Việt Nam, câu chuyện chia sẻ doanh thu giữa nền tảng và tài xế cũng gây tranh luận, dù chưa có biện pháp can thiệp quyết liệt như Indonesia. Hai nền tảng lớn nhất là be Group và Grab. Grab quy định “phí dịch vụ” theo tỷ lệ phần trăm trên cước phí, do Grab xác định tùy thời điểm, không ấn định mức cố định. Be Group ít công khai cấu trúc phí, nhưng về bản chất cũng vận hành theo mô hình tương tự.
Một tài xế xe máy của Be Group (giấu tên) cho biết phần doanh thu mà nền tảng giữ lại trên mỗi cuốc xe, theo tính toán của anh, có thời điểm tiệm cận 38%. Đây là tổng hợp của nhiều lớp khấu trừ như phí nền tảng, cơ chế thưởng, điều chỉnh khu vực và các chi phí phát sinh.
Nếu chính sách tại Indonesia được triển khai đúng như công bố, đây có thể trở thành thị trường đầu tiên trong khu vực tái phân phối đáng kể lợi ích từ các nền tảng sang lao động gig, đặt ra câu hỏi lớn: Khi “phí nền tảng” bị siết mạnh, mô hình tăng trưởng của Grab và GoTo sẽ phải viết lại ra sao?
