Guinea đang tận dụng vị thế là nhà cung cấp bauxite lớn nhất thế giới để tái định hình ngành nhôm toàn cầu, dịch chuyển mạnh mẽ từ khai thác thô sang tinh luyện giá trị cao, theo Reuters. Quốc gia Tây Phi này nỗ lực kiểm soát cấu trúc giá và chuỗi cung ứng nhôm toàn cầu bằng cách học tập mô hình kiểm soát nickel của Indonesia và cobalt của Congo. Cả ba 'gã khổng lồ' khoáng sản đều phải giải quyết hệ quả của ngành khai khoáng tăng trưởng quá 'nóng' gây nhiễu loạn thị trường, khiến giá cả lao dốc.
Chiến lược kết hợp hạn ngạch khai thác và xuất khẩu
Indonesia áp dụng hạn ngạch khai thác, Congo dùng hạn ngạch xuất khẩu, còn Guinea hướng tới kết hợp cả hai công cụ nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp xuất khẩu vượt mức cho phép. Đối với chính quyền Guinea, đây là cơ hội vàng để giữ lại giá trị tài nguyên bằng cách buộc các đối tác chuyển dịch từ khai thác quặng bauxite thô sang tinh luyện alumina (oxit nhôm). Cam kết đầu tư 1 tỷ USD của tập đoàn nhôm nhà nước Trung Quốc Chalco vào một nhà máy tinh luyện mới tại đây là minh chứng rõ nhất cho thấy chiến lược của quốc gia Tây Phi này đang phát huy tác dụng.
Guinea vượt Australia trở thành nhà sản xuất bauxite lớn nhất
Nhờ dòng vốn đầu tư khổng lồ từ Trung Quốc, Guinea đã chính thức vượt qua Australia vào năm 2023 để trở thành nhà sản xuất bauxite lớn nhất thế giới, hiện chiếm khoảng 40% sản lượng toàn cầu và kiểm soát tới 70% thị trường xuất khẩu đường biển. Việc xuất khẩu của Guinea tăng vọt 25% lên mức 183 triệu tấn vào năm 2025 đã vô tình khiến giá bauxite sụt giảm gần một nửa trong suốt cả năm qua và những tháng đầu năm 2026. Do đó, chính phủ Guinea đang ráo riết tìm cách 'hãm phanh' ngành khai khoáng một cách hiệu quả nhất mà không gây ra những 'cú sốc' nghiêm trọng cho thị trường như hệ thống hạn ngạch của Congo từng gây ra.
Sự phụ thuộc của Trung Quốc vào bauxite Guinea
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc ngày càng phụ thuộc nặng nề vào nguồn khoáng sản từ quốc gia Tây Phi này khi lượng nhập khẩu đã tăng vọt từ 334.000 tấn năm 2015 lên 149 triệu tấn năm 2025, chiếm tới 74% tổng lượng bauxite nhập khẩu của Bắc Kinh. Dù nỗ lực tích trữ phòng ngừa trước các lệnh siết chặt của Guinea, các doanh nghiệp Trung Quốc gần như không có cơ hội phá vỡ sự phụ thuộc này do quy mô dòng chảy vật chất quá lớn, điều thay đổi duy nhất sẽ là bản chất của sự phụ thuộc đó.
Cam kết đầu tư của Chalco và mục tiêu 2030
Cam kết xây dựng nhà máy tinh luyện alumina công suất 1,2 triệu tấn/năm của Chalco cho thấy Trung Quốc nghiêm túc thế nào trước mối đe dọa gián đoạn nguồn cung. Đây không chỉ là khoản đầu tư alumina lớn đầu tiên ra nước ngoài của ông lớn nhà nước này, mà còn là dự án lọc dầu thứ 3 do Trung Quốc tài trợ được công bố tại Guinea trong những tháng gần đây. Hiện tại, Guinea mới chỉ có duy nhất nhà máy Friguia do tập đoàn Rusal của Nga vận hành nhưng hoạt động dưới mức công suất 650.000 tấn/năm. Mục tiêu của Conakry là xây dựng thêm 5 đến 6 nhà máy xử lý với tổng công suất đạt 7 triệu tấn alumina vào năm 2030.
Bài học từ Indonesia và tiềm năng trung tâm alumina Tây Phi
Lời cảnh báo đanh thép đã được chính phủ Guinea đưa ra vào năm ngoái khi thẳng tay tịch thu tài sản khai thác của Emirates Global Aluminium do doanh nghiệp này không thực hiện đúng cam kết xây dựng nhà máy tinh luyện. Khác với Indonesia - quốc gia cấm cửa hoàn toàn xuất khẩu bauxite từ năm 2023 và có sẵn nguồn điện than dồi dào để chạy các lò luyện nhôm trung gian - Guinea hiện chưa có đủ tài nguyên năng lượng để đi xa hơn bước tinh luyện alumina. Tuy nhiên, nếu chiến lược này thành công, nó sẽ kích hoạt việc hình thành một trung tâm alumina khổng lồ tại Tây Phi khi các quốc gia láng giềng cũng đang đi theo con đường gia tăng giá trị tương tự. Trước đó, Nigeria đã ký thỏa thuận đầu tư 1,3 tỷ USD với Tổ chức Tài chính Châu Phi (AFC) để xây dựng nhà máy tinh luyện, trong khi Ghana cũng có động thái tương tự dưới sự bảo trợ của Tập đoàn Phát triển Nhôm Tích hợp Ghana.
