Trong phiên giao dịch ngày 8/6, thị trường vàng trong nước chứng kiến một đợt giảm giá mạnh chưa từng có, khi giá vàng miếng và vàng nhẫn lao dốc hơn 7 triệu đồng/lượng, đưa giá giao dịch xuống dưới mức 144 triệu đồng/lượng. Đây là mức thấp nhất trong vòng 6 tháng qua, xóa sạch toàn bộ mức tăng tích lũy từ đầu năm. Điều đáng chú ý là giá vàng thế giới chỉ biến động nhẹ vài chục USD, khiến nhiều nhà đầu tư không khỏi bàng hoàng và đặt câu hỏi về nguyên nhân của sự sụt giảm không cân xứng này.
Nguyên nhân giá vàng trong nước giảm mạnh
Theo Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh, Giảng viên Tài chính tại Đại học RMIT Việt Nam, thị trường vàng Việt Nam hoạt động theo một cơ chế riêng biệt, không hoàn toàn phụ thuộc vào giá vàng thế giới. Nguồn cung vàng trong nước bị kiểm soát chặt chẽ bởi các cơ quan quản lý, khiến biên độ dao động của vàng miếng SJC có thể lớn hơn nhiều so với giá thế giới. Ông Hạnh cho rằng mức giảm sâu trong ngày 8/6 chủ yếu phản ánh quá trình thu hẹp khoảng chênh lệch giá trong nước với thế giới, thay vì chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc giá vàng thế giới giảm.
Vào thời điểm tháng 3, giá vàng trong nước lập đỉnh ở vùng 191 triệu đồng/lượng, cao hơn giá thế giới khoảng 20 triệu đồng/lượng. Đến ngày 8/6, khoảng cách chênh lệch này đã thu hẹp còn 6-7 triệu đồng/lượng. Như vậy, phần lớn mức giảm 7,4 triệu đồng trong một phiên không phản ánh vàng mất giá, mà phản ánh phần định giá dựa trên tâm lý đám đông đang bị xóa dần khỏi bảng giá. Sự kết hợp của nhiều yếu tố như giá vàng thế giới liên tục lập đỉnh, bất ổn địa chính trị, và tâm lý FOMO lan rộng trong nước đã tạo ra một đợt tăng nóng không bền vững.
Yếu tố vĩ mô và tâm lý thị trường
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO kiêm Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng tại Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng những giai đoạn tăng trưởng quá nhanh thường khó duy trì trong thời gian dài. Sau khi kỳ vọng được phản ánh gần như đầy đủ vào giá, thị trường sẽ bước vào giai đoạn đánh giá lại. Về phía vĩ mô quốc tế, báo cáo việc làm Mỹ tích cực hơn dự kiến đã kéo lùi kỳ vọng Fed sớm cắt giảm lãi suất. Điều này khiến chỉ số USD-Index duy trì trên 100 điểm, lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, làm giảm sức hút của vàng - một tài sản không sinh lãi.
Về phía tâm lý trong nước, làn sóng FOMO đã nhường chỗ cho nỗi sợ thua lỗ. Các nhà đầu tư từng mua đuổi nay bắt đầu chốt lời hoặc cắt lỗ, tạo áp lực bán dồn dập. Các doanh nghiệp kinh doanh vàng phản ứng bằng cách nới rộng chênh lệch giá mua - bán từ 3 triệu lên 5 triệu đồng/lượng, vừa để hạn chế rủi ro tồn kho, vừa phản ánh sự thận trọng khi xu hướng thị trường chưa rõ ràng. Thêm vào đó, kỳ vọng cơ quan quản lý sẽ can thiệp bình ổn nếu mức chênh lệch trong nước - thế giới tiếp tục leo thang cũng kìm hãm động lực đầu cơ.
Rủi ro kép khi mua vàng miếng
Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh rằng khi mua vàng miếng SJC ở mức chênh lệch cao bất thường so với giá thế giới, nhà đầu tư thực chất đang chịu rủi ro kép: vừa đặt cược vào xu hướng tăng của vàng quốc tế, vừa đặt cược rằng khoảng chênh lệch trong nước và thế giới sẽ tiếp tục nới rộng hoặc ít nhất là không thu hẹp. Nếu chỉ một trong hai kỳ vọng sai, mức thua lỗ thực tế sẽ lớn hơn đáng kể so với biến động của giá vàng thế giới. Đây chính xác là những gì đã xảy ra từ đầu tháng 4 đến nay, khi giá vàng thế giới giảm vừa phải nhưng giá vàng miếng SJC và vàng nhẫn trong nước giảm gần gấp đôi tốc độ đó.
Tính từ đỉnh lịch sử cuối tháng 3, giá vàng trong nước đã mất trên dưới 50 triệu đồng/lượng trong hơn 2 tháng, một mức điều chỉnh rất lớn cả về tốc độ lẫn quy mô. Tuy nhiên, cả hai chuyên gia đều không xem đây là sự sụp đổ cấu trúc của thị trường vàng. Ông Huy đánh giá: "Đây chưa phải là tín hiệu cho thấy vàng đánh mất vai trò của mình. Sự điều chỉnh này không nhất thiết mang ý nghĩa tiêu cực, mà còn góp phần giúp thị trường phát triển ổn định và bền vững hơn trong dài hạn."
Dự báo giá vàng trong ngắn hạn
Trong ngắn hạn, Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh dự báo giá vàng trong nước nhiều khả năng dao động trong biên độ 135-155 triệu đồng/lượng, với những nhịp hồi phục kỹ thuật xuất hiện xen kẽ nhưng chưa đủ cơ sở để hình thành xu hướng tăng bền vững. Kịch bản giá vàng tăng trở lại vùng 170 triệu là có thể nếu giá thế giới phục hồi mạnh. Còn để quay lại vùng 190 triệu đồng như tháng 3, cần đồng thời hội tụ nhiều điều kiện khắt khe: Fed chuyển sang cắt giảm lãi suất quyết liệt, USD suy yếu đáng kể, và có thể cần thêm một cú sốc địa chính trị lớn thúc đẩy nhu cầu tài sản trú ẩn. Hiện tại, những điều kiện đó vẫn chưa thực sự rõ ràng.
Lời khuyên cho nhà đầu tư
Đối với những người đang nắm giữ vàng mua ở vùng đỉnh, các chuyên gia khuyên không nên quyết định dựa trên tâm lý hoảng loạn hay tiếc nuối. Nếu vốn sử dụng là tiền nhàn rỗi và mục tiêu là dài hạn, giữ vị thế và chia nhỏ bán ra khi thị trường phục hồi thường hợp lý hơn bán tháo trong hoảng loạn. Tuy nhiên, nếu đang dùng vốn vay hoặc có nhu cầu thanh khoản ngắn hạn, cần chủ động giảm dần tỷ trọng ngay để quản lý rủi ro tài chính cá nhân.
Với người đang có tiền mặt và cân nhắc mua vàng, mức giá sau điều chỉnh sâu có thể là cơ hội giải ngân từng phần nếu theo đuổi mục tiêu trú ẩn 1-3 năm. Nhưng Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh đặt ra giới hạn rõ ràng: chỉ nên phân bổ tỷ trọng nhỏ và tuyệt đối tránh sử dụng đòn bẩy hoặc vay nợ, vì đây không phải thời điểm cho chiến lược lướt sóng ngắn hạn khi biến động thị trường vẫn lớn và xu hướng chưa định hình rõ ràng.
Về cơ cấu danh mục dài hạn, cả hai chuyên gia đồng thuận rằng nhà đầu tư chỉ nên phân bổ khoảng 5-10% tổng tài sản vào vàng với vai trò phòng ngừa rủi ro, không phải kênh đầu tư chủ lực. Phần còn lại nên được phân bổ đa dạng giữa tiền gửi tiết kiệm, trái phiếu doanh nghiệp chất lượng, cổ phiếu giá trị và chứng chỉ quỹ phù hợp với khả năng và mục tiêu của từng người.
Đợt giảm vừa qua của vàng cũng là lời nhắc nhở với nhà đầu tư rằng không có tài sản nào chỉ đi lên. Và với một thị trường có cấu trúc đặc thù như tại Việt Nam, rủi ro không chỉ đến từ biến động của giá thế giới, mà còn ẩn ngay trong khoảng chênh lệch mà nhà đầu tư sẵn sàng trả khi tâm lý đám đông được đẩy lên đỉnh điểm.
