Giá thiết bị công nghệ tại Việt Nam liên tục tăng cao, mở ra cơ hội cho các startup thử nghiệm mô hình chuẩn hóa thiết bị cũ. Thị trường refurbished (thiết bị đã qua sử dụng được kiểm định và tái thương mại hóa) đang tăng trưởng mạnh nhờ nhu cầu của người dùng muốn tiết kiệm chi phí.
Giá thiết bị mới neo cao, thị trường máy cũ bùng nổ
Smartphone và laptop tại Việt Nam duy trì mức giá cao do chi phí linh kiện, logistics và tỷ giá biến động. Nhiều mẫu smartphone cao cấp niêm yết 30-50 triệu đồng, laptop gaming, AI PC và Macbook dao động 40-70 triệu đồng. Theo Counterpoint Research, chi phí linh kiện chịu áp lực từ thiếu hụt bộ nhớ và nhu cầu phần cứng AI, khiến giá khó giảm ngắn hạn. Bước vào mùa hè, một số dòng laptop phổ biến ghi nhận khan hàng cục bộ.
Giá thiết bị mới tăng cao đẩy người dùng sang thị trường refurbished. Các sàn thương mại điện tử cũng tham gia, nhưng để bảo vệ người dùng, họ áp dụng quy trình chọn lọc đối tác nghiêm ngặt. Tuy nhiên, hàng giả, hàng nhái gia tăng. Chính phủ ban hành Công điện 38/CĐ-TTg ngày 5/5 chỉ đạo chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hơn 13.700 gian hàng vi phạm bị gỡ khỏi sàn thương mại điện tử. Hải quan phát hiện nhiều vụ buôn lậu hàng điện tử cũ và phụ kiện giả mạo thương hiệu lớn, gắn nhãn 'Made in Vietnam' hoặc châu Âu nhưng nhập từ nguồn không rõ ràng.
Thị trường này thiếu tiêu chuẩn thống nhất về kiểm định, truy xuất và hậu mãi.
Số hóa quy trình để minh bạch nguồn gốc
Một số doanh nghiệp Việt bắt đầu thử nghiệm mô hình chuẩn hóa. Refurbest - startup do ông Lê Xuân Việt (16 năm kinh nghiệm bán lẻ thiết bị công nghệ) sáng lập - triển khai quy trình thu hồi và tái thương mại thiết bị bằng số hóa hoàn toàn, từ ghi nhận thông tin (IMEI/Serial, hóa đơn) đến kiểm định kỹ thuật. Thay vì thu mua nhỏ lẻ, Refurbest phát triển ứng dụng Easy Swap sử dụng AI để đưa ra giá dựa trên thuật toán phân tích lịch sử giao dịch. Người dùng tự kiểm tra giá tại nhà trước khi mang đến cửa hàng đối tác, tránh bị 'dìm giá' và được hưởng khuyến mãi trợ giá khi lên đời.
Với chuỗi bán lẻ và hãng, nhân viên không mất nhiều thời gian thẩm định, tập trung vào bán sản phẩm mới và chăm sóc khách hàng. Hệ thống đồng bộ qua API với dữ liệu cập nhật liên tục từ thẩm định, bảo quản đến chuyển giao, hạn chế gian lận. Đối tác không cần đầu tư hạ tầng riêng mà vẫn vận hành chương trình thu cũ đổi mới.
Thiết bị không đủ điều kiện tái sử dụng sẽ được tiêu hủy theo quy trình xử lý rác thải điện tử hoặc tái chế linh kiện. 'Việc quản lý vòng đời thiết bị đang trở thành yêu cầu bắt buộc khi hợp tác với đối tác quốc tế, đặc biệt liên quan đến trách nhiệm môi trường', đại diện doanh nghiệp cho biết. Ngoài smartphone và laptop, Refurbest mở rộng sang điện máy, gia dụng và thiết bị phục vụ học tập, sáng tạo nội dung - nhóm sản phẩm ghi nhận nhu cầu tăng gần đây.
Học từ mô hình châu Âu
Ý tưởng về Refurbest đến với ông Lê Xuân Việt trong thời gian sống và làm việc tại Phần Lan. Ông cho biết các mô hình refurbished chuyên nghiệp như Refurbed (Áo), Swappie (Phần Lan) hay Back Market (Pháp) đã thay đổi cách nhìn nhận về thiết bị cũ. 'Ở châu Âu, nhiều người chọn refurbished không chỉ vì giá rẻ mà còn vì ý thức về môi trường. Họ xem đó là một phần của nền kinh tế tuần hoàn - kéo dài vòng đời sản phẩm thay vì vứt bỏ', ông Việt nói.
Thị trường Việt Nam, theo ông Việt, có tiềm năng phát triển tương tự song cần thời gian thay đổi nhận thức. 'Nhiều người Việt vẫn e ngại máy cũ vì lo không rõ xuất xứ, sợ hàng dựng, hàng đổi linh kiện. Thách thức của chúng tôi là chứng minh sự minh bạch trong từng bước', ông chia sẻ. Ông thừa nhận mô hình còn non trẻ nhưng hy vọng tạo ra lựa chọn đáng tin hơn để mọi người trải nghiệm công nghệ mới với chi phí hợp lý.
Theo kế hoạch, Refurbest sẽ mở rộng mạng lưới đối tác bán lẻ và bổ sung tính năng mới trên ứng dụng Easy Swap.
