Từ cuối tháng 3 đến nay, chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới đã giảm mạnh, từ mức trên 30 triệu đồng/lượng xuống còn 24-26 triệu đồng/lượng đầu tháng 4, tiếp tục giảm xuống 18-22 triệu đồng/lượng giữa tháng 4. Trong vài ngày gần đây, chênh lệch duy trì quanh mức trên 17 triệu đồng/lượng. Chốt ngày 12/5, vàng miếng SJC được niêm yết mua vào - bán ra ở mức 162,5 - 165,5 triệu đồng/lượng, cao hơn giá vàng thế giới 16 triệu đồng/lượng.
Nguyên nhân chênh lệch giảm nhanh
Trao đổi với Thanh Niên, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), nhận định chênh lệch giá vàng giảm nhanh không chỉ phản ánh biến động giá mà còn cho thấy thị trường đang thay đổi theo hướng cân bằng và thực chất hơn. Nhiều nguyên nhân cùng tác động, điển hình như tâm lý đầu cơ cực đoan đã giảm nhiệt đáng kể. Giai đoạn chênh lệch quá cao thường đi kèm tâm lý mua đuổi, lo ngại bỏ lỡ cơ hội và kỳ vọng giá tăng liên tục. Khi thị trường biến động mạnh hơn, nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn với rủi ro.
Bên cạnh đó, thị trường xuất hiện cơ chế tự điều chỉnh. Mức chênh lệch quá lớn khiến nhu cầu mua suy yếu, dòng tiền phân hóa sang vàng nhẫn, bạc hoặc các tài sản khác. Kỳ vọng về việc thị trường vàng minh bạch hơn, có thêm giải pháp điều tiết nguồn cung và tăng tính liên thông với quốc tế cũng góp phần kéo giảm chênh lệch.
Vai trò của chính sách điều hành
TS kinh tế Lê Bá Chí Nhân cho rằng việc thu hẹp chênh lệch giá phản ánh sự thay đổi mạnh về cấu trúc cung - cầu và kỳ vọng chính sách trên thị trường vàng Việt Nam. Gần đây, thị trường chứng kiến tín hiệu điều hành quyết liệt và mang tính định hướng từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Thông điệp xuyên suốt là không để vàng trở thành kênh đầu cơ gây bất ổn vĩ mô. Khi người nắm giữ vàng nhận thấy Nhà nước sẵn sàng can thiệp để kéo giá trong nước sát thế giới, động lực găm giữ giảm mạnh. Nhiều người bắt đầu bán ra, khiến cung trên thị trường tự do tăng lên đáng kể, đây là yếu tố khiến chênh lệch thu hẹp nhanh hơn dự đoán.
Ở tầm vĩ mô, việc chênh lệch giảm nhanh mang ý nghĩa lớn, giúp giảm áp lực tỷ giá, giảm động cơ nhập lậu vàng, giảm rủi ro chảy ngoại tệ, qua đó hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu xu hướng này tiếp tục, thị trường vàng sẽ dần trở lại đúng bản chất là kênh tích trữ giá trị, thay vì kênh đầu cơ siêu lợi nhuận như trước.
Dự báo chênh lệch tiếp tục giảm nhưng chậm lại
Ông Nhân phân tích, ở nhiều nước, chênh lệch giữa giá vàng vật chất và giá thế giới quy đổi thường chỉ dao động tương đương 1-3 triệu đồng/lượng, phản ánh chi phí gia công, vận chuyển, bảo hiểm và lợi nhuận kinh doanh. Hiện giá vàng miếng trong nước vẫn xoay quanh thương hiệu SJC, trong khi nguồn cung vàng miếng chuẩn hóa chưa được mở rộng thực chất. Mức chênh lệch hiện tại là bất thường về mặt kinh tế học. Khi các yếu tố tâm lý đã lắng xuống, để chênh lệch giảm thêm, cần tác động vào cung thực chất chứ không chỉ dừng ở thông điệp điều hành. Nếu các giải pháp tăng cung vàng miếng thực tế được thực thi rõ ràng, trong 1-2 tháng tới, chênh lệch có thể lùi dần về vùng 10-12 triệu đồng/lượng; trong trung hạn hoàn toàn có khả năng tiến về mức một chữ số.
Ông Nguyễn Quang Huy cũng nhìn nhận, trong khoảng 1-2 tháng tới, chênh lệch giá vàng còn khả năng giảm thêm, nhưng tốc độ có thể chậm hơn giai đoạn vừa qua. Vùng chênh 10-15 triệu đồng/lượng được xem là khả thi hơn trong ngắn hạn, còn để giảm sâu hơn sẽ cần thêm những thay đổi về cơ chế thị trường và nguồn cung. Muốn thu hẹp chênh lệch bền vững, điều quan trọng nhất là tăng tính liên thông giữa thị trường trong nước và quốc tế, đa dạng hóa nguồn cung và sản phẩm vàng.
Chuyên gia thị trường vàng Trần Duy Phương cũng dự báo, khoảng 1-2 tháng tới, chênh lệch giá vàng có thể giảm về 10-12 triệu đồng/lượng, bất kể xu hướng tăng hay giảm của vàng quốc tế. Đây là mức chênh lệch chấp nhận được, đảm bảo để các doanh nghiệp, ngân hàng được cấp phép sản xuất vàng miếng có thể cân đối chi phí trong thời gian tới.
